Knowledge-Express

Political Communication Tools Used in Presidential Campaigns and National Politics

2011-12-03T12:37:00.000+07:00

Political Communication Tools Used in Presidential Campaigns and National Politics

The emotional deficit in political communication

2011-10-05T12:51:00.000+07:00

The emotional deficit in political communication

IMF: World Economic Outlook, April 2011

2011-04-27T23:16:00.002+07:00

IMF: World Economic Outlook, April 2011

OPEC: World Oil Outlook 2010

2011-04-26T22:59:00.000+07:00

World Oil Outlook 2010

Social Influence in Second Life: Social Network

2011-04-05T04:02:00.000+07:00

Social Influence in Second Life: Social Network

Reading Political Media

2011-04-05T03:53:00.000+07:00

Reading Political Media

A Social Network Approach to Status Aspiration : The Power of Online Social Network Capital

2011-04-01T22:16:00.000+07:00

27204448

Global Risks Report 2011

2011-03-21T01:17:00.002+07:00

Global Risks Report 2011

Logic model "Enhancing Program Performance with Logic Models"

2011-02-04T12:54:00.000+07:00

Theory of change and logic models

2010-12-30T15:58:00.000+07:00

Community-based change initiatives often have ambitious goals, and so planning specific on-the-ground strategies to those goals is difficult. Likewise, the task of planning and carrying out evaluation research that can inform practice and surface broader lessons for the field in general is a challenge. Theories of change and logic models are vital to evaluation success for a number of reasons. Programmes need to be grounded in good theory. By developing a theory of change based on good theory, managers can be better assured that their programmes are delivering the right activities for the desired outcomes. And by creating a theory of change and a logic model programmes are easier to sustain, bring to scale, and evaluate, since each step - from the ideas behind it, to the outcomes it hopes to provide, to the resources needed - are clearly defined within the theory and displayed within the logic model.

Moves by the evaluation community to tackle this challenge culminated in a 1995 publication, New Approaches to Evaluating Comprehensive Community Initiatives put out by the Aspen Institute Roundtable on Community Change. In that book, Carol Weiss, a member of the Roundtable’s steering committee on evaluation, hypothesized that a key reason complex programs are so difficult to evaluate is that the assumptions that inspire them are poorly articulated. She argued that stakeholders of complex community initiatives typically are unclear about how the change process will unfold and therefore place little attention to the early and mid-term changes that need to happen in order for a longer term goal to be reached. The lack of clarity about the “mini-steps” that must be taken to reach a long term outcome not only makes the task of evaluating a complex initiative challenging, but reduces the likelihood that all of the important factors related to the long term goal will be addressed. Weiss popularized the term “Theory of Change” as a way to describe the set of assumptions that explain both the mini-steps that lead to the long term goal of interest and the connections between program activities and outcomes that occur at each step of the way. She challenged designers of complex community-based initiatives to be specific about the theories of change guiding their work and suggested that doing so would improve their overall evaluation plans and would strengthen their ability to claim credit for outcomes that were predicted in their theory. Over subsequent years a number of evaluations have been developed around this approach, fueling more interest in the field about its value. The following links lead to information on logic models and theories of change:

The logic model for program planning and evaluation This short paper from Paul McCawley, University of Idaho Extension, provides a good introduction to completing a logic model. He highlights the importance of keeping it simple - as a model for discussion.

Logic models This website from the University of Wisconsin has an example of a logic model and as well tools for creating a logic model in PDF, Word and Excel formats. These tools, which come with instructions, can be downloaded and used for your organization.

Introducing program teams to logic models: Facilitating the learning process A good introduction to developing a logic model from Nancy Porteous and colleagues. This Research and Practice Note provides the key content, step-by-step facilitation tips, and case study exercises for a half-day logic model workshop for managers, staff, and volunteers. Included are definitions, explanations, and examples of the logic model and its elements, and an articulation of the benefits of the logic model for various planning and evaluation purposes for different audiences.

The Community Builder's Approach to Theory of Change; A Practical Guide to Theory Development this guide by Andrea A. Anderson is for planners and evaluators who are going to facilitate a process for creating a theory of change with community-based programs and community change initiatives. The guide is in two sections. Section One answers the question “What is a theory of change?” It provides all the information needed to facilitate a theory of change process with a community group. Section Two is a resource toolbox for the theory of change facilitator.

Applying a Theory of Change Approach to the Evaluation of Comprehensive Community Initiatives: Progress, Prospects, and Problems This 1998 paper by James P. Connell and Anne C. Kubisch presents what thge authors call a "theory of change approach" to evaluating CCIs. They describe three stages in carrying out this approach: i) surfacing and articulating a theory of change; ii) measuring a CCI's activities and intended outcomes; and iii) analyzing and interpreting the results of an evaluation, including their implications for adjusting the initiative's theory of change and its allocation of resources.

Enhancing Program Performance with Logic Models This course from the University of Wisconsin extension service introduces a holistic approach to planning and evaluating education and outreach programs. Module 1 helps program practitioners use and apply logic models. Module 2 applies logic modeling to a national effort to evaluate community nutrition education.

KIV: Impact of Symbols in Political and Social Movement Mobilization

2010-05-03T13:53:00.000+07:00

Impact of Symbols in Political and Social Movement Mobilization

A case Study of Uganda

Submitted By Machrine Birungi

machrine@gmail.com

European University Center for Peace Studies

Schlaining – Austria

Supervisor: Johansen Jorgen

------

Table of Content

Acronyms and Abbreviations

Chapter 1

Introduction

Chapter 2: Political Movements in Uganda

2.1 Background to Political Movements in Uganda

2.2 Major Political Parties in Uganda

2.3 Registration Process of Political Parties

2:4 Impotance of Political Parties

Chapter 3: The Power of Symbols in Political Mobilization

3.1 Definition of symbols

3.2 The Culture of Symbols in Uganda

3.3 List of Political Party Symbols in Uganda

3.4 Features of Symbols

3.5 Role of Symbols in Political and Social Mobilization

3.6 List of Symbols used by Political Parties in Uganda

Chapter 4: Symbols and Mobilization

4.1 Critical Analysis of Symbols as Tools for Mobilization

4.3 Conclusions

Chapter 5

Way Forward

Acronyms & Abbreviations

AP Action Party

BP Brigade Party

COSEVO Congress Service Volunteers Organization

CP Conservative Party

DP Democratic Party

FPU Farmers’ Party of Uganda

FDC Forum for Democratic Change

FIL Forum for Integrity in Leadership

JEEMA Justice Forum

KY Kabaka Yeka

LDT Liberal Democratic Transparency

MDC Movement for Democratic Change

NRM National Resistance Movement

NPP National Peasants Party

NAPO National People's Organization

NRP National Redemption Party

NURP National Unity and Reconciliation Party

NYRO National Youth Revolutionary Organization

NOD National Order Democracy

PAP Progressive Alliance Party

PDP People's Development Party

PIP People's Independent Party

PUM People's United Movement

PPD Popular People's Democracy

UEP Uganda Economic Party

UMP Uganda Mandate Party

UNLA Uganda National Liberation Army

UNLF Uganda National Liberation Front

UPM Uganda Patriotic Party

UPC Uganda People's Congress

UPP Uganda People's Party

Chapter 1

Introduction

Political support is not seen in words but the number of people that rally support for a particular candidate. Recent politics in Uganda dictate that politicians seek support through active mobilization. Mobilization takes the form of applying any means possible to get the support of the people. Many times Mobilization strategies have put to the fore the importance and significance of political communication tools like images, signs, Gestures and symbols.

In a country where the literacy rates stand at ….and where the majority of voters are semi-literates, the politicians have a big task to communicate to their electorates in a simple and easily comprehensible language. The use of symbols comes in as a big tool for political and social communication.

Sydney Arrow in his book "Social Movement, collective action and politics" says "the catholic symbols that surrounded the polish workers movement when it burst out on the Baltic coast in 1980 shows that symbolism must be culturally resonant to fire the people's minds"[1].

During a political rally in 2001, presidential aspirant Kiiza Besigye flashed a hammer in his hand and a nail in another signaling to his supporters that he had come to pull out the nail from the regime. He however lost the election but came back to contest in 2006 under the Forum for democratic change with a Key as his symbol. The key symbolized assured entry to the state house.

In Nambole stadium, the ruling National movement party (NRM) convened a party delegates conference where all the party supporters wore yellow t-shirts with the Bus symbol showing that the ruling party was still strong and on the move, and not even a hammer would pull it out of its way.

Earlier in 1996, the NRM party president Yoweri Kaguta Museveni used a grinding stone popularly known as "Olubengo" to show that he had a big task ahead of him and was ready to take it on. The grinding stone in many cultures is a heavy stone found in many rural homes used to grind cereals.

All the above scenarios portray the use of symbols to attract support and mobilize the masses into action. This paper will seek to analyze the Nature and influence of the symbol as tools for communication and mobilization in Uganda. The paper will also look at some abstract and rather controversial symbols that have worked negatively as tools of mass mobilization.

Anthony Smith describes symbols as "part of a “quartet” of “myths, memories, values, and symbols” that is crucial to the survival of such identities across time".[2]

While John Gillis asserts that if identity and memory go hand in hand, then symbols are the medium to evoke the shared understandings of such group memories.[3]

Symbols are important as tools of communication and mass mobilization partly because they provide a shared podium for communication, elicit strong emotions and also provide easy means of branding a political or social movement. Symbols have also been found effective tools for evoking emotions and Nostalgia which often times works on the minds of the people to make their political decisions.

Symbols have been actively invoked by politicians from various points of views ranging from student riots, violent protests, and war.

But as Alexander Motyl, “Inventing Invention: The Limits of National Identity Formation,” elites cannot simply invent any symbols that they wish and have them accepted by the population; instead, elites are tightly constrained by the life world and experiences of the masses. For example, decades of government efforts to force the resonance of socialist symbols in Romania and other countries were not enough — the acceptance of symbols cannot simply be imposed from above, but requires a complex process of grassroots interactions over time".[4]

With close to 30 political parties in Uganda the quest for support becomes more competitive and pushes politicians into a strong urge to mobilize the support of the masses with as much ease as possible.

The electoral commission –EC Act stipulates that every political party should submit a symbol to the EC which must not be identical to the already existing symbols.

The paper therefore seeks to find out the Nature and Choice of symbols used by the different political parties, and their influence on public discourse and debate and the overall mobilization efforts.

Chapter 2: Political Movement and Mobilization in Uganda

Brief Background to Political Activity

Political Map of Uganda adapted from www.mapsoftheworld.com

Definition of Political Party

A political party is a formally constituted political group, which provides a way for citizens to organize themselves to contest elections, participates in Mass action movements and promotion of ideologies.

The ideological vision of a party is given concrete form in its proposals for how some of the major issues facing a country should be dealt with, such as mass unemployment, Low health coverage, poor infrastructure and education. Parties in Uganda have always built their power base through grassroots mobilization and recruitment.

The strength of a political party is often seen in numbers that’s why its news for the journalists when members defect from one party to another. "The Forum for Democratic Change party has denied media reports that over 6000 of its supporters in Arua district defected to the National Resistance Movement recently during a tour by President Yoweri Museveni".[5] Its also important to not that defection of party members doesn’t necessarily show that the strength of the party is weakening.

History of Political Parties in Uganda

A proper understanding of political parties in Uganda dates back to 1963 shortly after UgandaUganda fall under ethno regional demarcations which were a creation of the colonial power. gained its independence from the British colonialists in 1962. Like any African country the politics of

Towards the end of the 1940's people in Uganda started rebelling against the British colonialists. They demanded for a more representative government, and less British control resulting into the Journey towards independence.

In 1960 at the London Conference, the British colonialists unanimously agreed to allow elections in 1961 which would ultimately pave way to Independence. The elections in 1961 were contested by only two parties- The Uganda Peoples Congress (UPC) and the Kabaka Yeka (KY).

Kabaka Yeka which was predominantly a party for the Baganda in the central region of the country was the British favorite but the election results instead showed the UPC had won the elections forcing the British to announce a new plan for Uganda. The British colonialists then declared that Buganda would be allowed internal autonomy if they participated in the national government as well. A peace Pact between KY party and the UPC party were reached resulting into the 1962 independence constitution.

The peace between these two parties led to the Independence Constitution of 1962, and a separate Ugandan government.

According to Marblestone in October 1962, the leader of the UPC, Milton Obote, was elected prime minister of Uganda. The formal leader of Uganda was the Kabaka (King), but Obote made great attempts to seize power. Although he worked with the Kabaka Yekka in the beginning of his reign, in 1964 he began to attempt to consolidate his power. There was significant tension between the various regions in Uganda, reluctance to obey the new form of government, and a sense of disunity within the UPC party. In 1964, members of the UPC party blamed Obote for an ivory scandal, and attempted to overthrow him. Obote responded by suspending the Constitution, and arresting the plotters. In 1966, the national assembly was instructed to create a new republican constitution which would create a strong executive presidency and minimize power of other leaders. When the Buganda legislature rejected the constitution, Obote declared a state of emergency and ordered the army to attack Kabaka (King) Mutesa II’s palace. In 1967, Obote introduced a new constitution which strengthened executive powers even more, and in 1969 he created a one party state by banning all groups opposed to the UPC.[6]

This could be referred to as the turning point in the History of Uganda a rather turbulent period that instigated the formation of several political movements in Uganda.

On January 25,1971, Iddi Amin the then army chief of staff staged a military coup and seized power from Obote. He garnered mass support from many Ugandans who resented Obote's short reign in power.

But Amin's reign turned out to be one of the greatest bloody reign of terror in Uganda's History." through a series of violent actions, Amin became feared throughout Uganda. Amin forced the Acholi and Langi divisions of the army into barracks, and eventually killed many of them because he feared they were conspiring against him. He also created new "security" offices within the government, which Ugandan citizens became very fearful of".[7]

In 1972, Amin ordered the expulsion of about 60,000 citizens of Asian origin from Uganda, and seized their property. Amin’s rule came to an end in 1979 when he annexed a section of Tanzania and a force of Tanzanian, backed by various factions of Ugandans in exile the largest of them being the Uganda National Liberation Army (UNLA) threw him out of power.

A provisional government, the National Executive Council (NEC), was put in place in April 1979 led by President Yusufu Lule.[8] The NEC was made up of people from the Uganda National Liberation Front (UNLF), a coalition of former Ugandan exiles. But when prof. Yusuf Lule tried to rearrange the composition of the NEC in June 1979, the UNLF forced him to resign instead. Instead, Godfrey Binaisa was made President but was also overthrown by the UNLF in May 1980.

Binaisa had tried to rearrange the leadership of the UNLA and also only allow UNLF members to run for parliamentary elections.[9].

The period following the overthrow of Idi Amin proved so tense with competitive politics taking center stage. The Uganda National Liberation Army-UNLA a leading contender worked harder to bring Obote who had been deposed from Power Amin back into power. A transition period followed Binaisa's removal, and an election was held that brought Milton Obote and the Uganda People's Congress (UPC) back to power and Obote's second administration began (1980-1985). [10] Obote Two regime was less popular by any means. The regime was characterized by dissatisfaction, political persecution and instability. The economy further declined into total shambles, but the economy was also in shambles.

Despite the fact that the Obote two regime ushered in an era of competitive politics, The Democratic Party accepted to work under the UPC party president but the Uganda Patriotic Movement –UPM led by Museveni and Lule refused to work with the UPC party and launched a Guerilla movement which wedged a protracted warfare against the Obote regime from 1982 to 1986.

In 1985, a faction of Obote's own army seized power and ousted Obote forcing him to flee to Zambia. Obote's regime came to an abrupt end and a Military Council headed by General Tito Okello was set up and an attempt was made by Tito to negotiate a peace deal with Museveni's UPM but this was also unsuccessful after Tito died in an air crash.

Museveni's UPM took over power in what has remained known as a major liberation struggle against repressive regimes in Uganda. UPM was then transformed into the National Resistance Movement the political wing, and the National Resistance Army (NRA)--the military wing. Unfortunately Lule died and Museveni became the leader of both the NRM and the NRA.

On January 26 1986, Yoweri Museveni entered Uganda's Capital City and dissolved Tito Okello's Military Council. The Military council was replaced by the National Resistance Council (NRC) and Museveni was sworn in as president.

As Tordoff puts it: "A period of relative prosperity and security ensued in Uganda, but it was a period under no-party rule[11].

In 1989 the NRC was expanded from 98 appointed members to 278 elected representatives (68 of which were still nominated by the President) through the first national election since 1980 and became the Constituent Assembly. A new constitution was promulgated in September 1995, and implemented one month later. The first presidential election was held in May 1996, and the election to the legislature took place one month later, in June 1996. Now the parliament constituted 276 members, 214 elected and 62 nominated members.[12]

During the early days of Museveni's regime, political parties were allowed to exist, but not allowed to participate actively. They were known by names but not allowed to mobilize, hold rallies they were actually rendered docile. The 1995 constitution stipulated that any political party activity is to be held off until a referendum would be held in 2000.

Museveni maintained that what Ugandan's needed were not active Political Party participation but rather stability and peace.

Museveni argued that peace and stability could best be achieved by making the NRM part of a grass roots democracy through local resistance councils-LC's that were set up throughout the country. People were impressed by this ideology.

However, as in other parts of Africa, the 1990s brought about substantial changes also in Uganda. President Yoweri Museveni held a strong aversion to multi-party competition (supposedly because of the de-stabilizing effects it had had in the past), and with him so did the 284 (mostly elected) constituent assembly which had been established in 1994. "The Assembly had voted to extend for five years the system of broad-based no-party government which had been in place since 1986, under which political parties could exist but could not campaign or hold rallies."[13]

Political parties were allowed to exist, but not allowed to campaign or function as a political party. Of the prominent parties prior to the referendum were the Ugandan People's Congress (UPC) Milton Obote's old party, the Democratic Party (DP) headed by Sebana Kizito, and the Conservative Party (CP) which is led by John Ken Lukyamuzi, Nkangi.

On June 29 2000, the referendum was held regarding a return to a multi-party system or not. Support for the no-party "movement" system received an overwhelming 90 % of the votes. However, less than 50% of the electorate turned up to vote at all, and critics claim this is a sign of no support of the Museveni no-party system. Instead, the referendum should be seen, especially according to the UPC, as a rejection of the no-party system[14]. After the referendum, fears were rife that with Museveni's victory would transform Uganda into a one party state. But prior to the 2006 presidential and parliamentary election the political space was opened and political parties allowed active participation in the countries' political arena.

Summary of Major Political Parties in Uganda until 2004

Democratic Party: the DP party was founded in 1954 and functioned as the opposition party until late 1969, when opposition parties were banned following an attempted assassination of President Obote. But its power was rekindled in 1996 when the then Party President Kawanga Semogerere stood as the main contender for the presidential seat in 1996 but lost to Museveni's NRM party. The DP Party still stands strong with more support from the central and southern Uganda.

Uganda People's Congress: The UPC was founded in 1960 and is also a party that was declared terminated in the 1980's but reemerged recently shortly after the death of its party president Obote. Obote's wife Miria Kalule Obote took over the leadership of the party and led it to the 2006 presidential elections as the only woman contender.

The Conservative Party: was 1979, led by Jehoash Mayanja-Nkangi. It adopted support from the Kabaka Yeka Party royalists.

The National Resistance Movement was founded in 1981 to oppose the UPC government then in power. Its former military wing, the National Resistance Army was led by Lieutenant General Yoweri Kaguta Museveni, and today he is the president of the country.

Forum for Democratic Change: formed in 2004 as the biggest challenger party to the ruling NRM party. Several more parties were formed shortly after a court ruling on 16 November 2004 nullified Sections 18 and 19 of the Political Parties Organizations Act. The two Sections prohibited parties from sponsoring, providing a platform or campaigning for or against any candidate in any election. The Political Parties Organizations Act also made it illegal for any political party or system to exist other than the incumbent Movement system.

Following the court ruling, Existing and New parties were allowed to open party branches throughout the country, Nominate candidates for offices and also organize meetings and rallies.

How Political Parties Are Registered In Uganda

The registration of political parties in Uganda is regulated by the Political Parties and Organizations Act (PPOA), as amended in 2005.

To qualify for registration as a political party in Uganda, a party is required to apply to the Registrar General’s office. The registration application must be signed by at least 50 registered voters in at least two-thirds of the districts in Uganda. In addition, the party must submit to the Registrar general's office a copy of the party constitution, a list of its officers, party program and party symbol. After registration the party is also expected to provide an audited financial report six months after registration.

The table below, shows a list of political Parties which had registered as of July 2005

No	Name of Political Party Date of Registration
1	National Resistance Movement	31 /10/03
2	National Progressive Movement	07/04/04
3	Peoples Independent Party	07/04/04
4	Forum For Integrity in Leadership	13/04/04
5	Republican Women And Youth Party	20/04/04
6	National Peasants Party	20/04/04
7	Movement for Democratic Change	28/07/04
8	Action Party	15/12/04
9	Uganda Economic Party	15/12/04
10	Forum For Democratic Change	16/12/04
11	National Unity, Reconciliation and Development Party	28/12/04
12	Liberal Democratic Transparency Party	15/02/05
13	National Peoples’ Organization	28/12/04
14	National Convention For Democracy	28/12/04
15	Farmers Party Of Uganda	28/12/04
16	Uganda Peoples Congress	22/03/05
17	Justice Forum	22/03/05
18	Movement volunteer mobilizes organization	22/03/05
19	Uganda Peoples’ Party	22/03/05
20	Uganda Mandate Party	22/03/05
21	Uganda Patriotic Party	18/04/05
22	Social Democrats of Uganda	01/04/05
23	Reform Party	22/03/05
24	Conservative party	22/03/05
25	Progressive Alliance Party	13/04/05
26	Democratic party	13/07/05

Source: office of the assistant Registrar general-Uganda

Role of Political Parties in Uganda

The presence of political parties and their importance can be looked at from two different dimensions. Firstly, political parties are crucial in the creation of government institutions and secondly, they provide the citizens a choice and alternatives for representation.

In Uganda political parties have been seen to play major roles ranging from the political to the social end economic roles.

Most importantly, political parties have played a significant role in the nominations of candidates for political office in relation to the needs of the particular group of people. In 2005, the Forum for Democratic change Nominated Kiiza Besigye as its torch bearer in the 2006 presidential elections. The nomination of the candidates is usually based on how strong the candidate is to articulate the aspirations of his supporters. The FDC was able to provide practical support to these candidates at election time by helping to mobilize voters. The party leaders traversed far and wide soliciting for votes

Political parties in Uganda have also been important as tools for policy options for the citizenry. In a country where the ruling National Movement Party had dominated the political game field in the one party rule, the opening up of the political space to allow more political parties and their ideologies has provided a platform for more varied views and opinions. During elections the citizens of Uganda are usually able to make their choices based on what each of the political parties has to offer.

In addition, political parties have been seen as a strong tool for holding the ruling party accountable for its activities. With more than 200 members of parliament from the ruling NRM party, the opposition parties in parliament have been able to keep track on the progress of policies suggested and challenging what they think are not worthy policies for the people they represent.

Through party slogans, symbols and other insignia the political parties are seen as important tools for shaping the citizens identity. For many people, their choice of political party is one of the clearest ways of defining their identity. Some choose to become active members of a party and thus experience a strong sense of belonging. Others simply vote for a party, but its overall philosophies help to determine how they see themselves and the society around them. By paying attention to the views of different parties, citizens are called to look beyond themselves and to participate in public life.[15]

But above the presence of political parties provide a platform for nation building. In Uganda the extra 25 political parties with their broad defined programs have attracted the attention of some citizens who use such issues to put pressure on the ruling parties. For example the nepotism and corruption have been the harp songs of most political party leaders and this has forced the ruling National Resistance Movement party to devise programs intended to fight corruption. In addition political parties in Uganda have gone into coalitions intended to focus their energies on ways to create a better society.

Chapter 3: Symbols as Tools of Communication in Politics

Definition of Symbols

The Webster dictionary defines a symbol as “something that stands for or suggests something else by reason of relationship, association, convention, or accidental resemblance; a visible sign of something invisible (the lion is a symbol of courage).”[16]

Symbols usually adopted by the Cultural, religious, social and political groups usually manifest themselves as actions, sounds, or objects which are not important in themselves, but which direct attention to something that is considered important by the group.

Many cultural, Religious, and political groups in Uganda as elsewhere in the world use symbols to show belonging and membership. Each group therefore adopts symbols that depict the concepts and perceptions within the groups. Such symbols often stem from reactions to certain situations.

The situations range from rejection by the powers that be to discrimination and dejection. For example in 1999 retired col. Kiiza Besigye formerly a personal Doctor and friend to president Museveni decided enough was enough and started echoing his political decent against the NRM party through the media. He actually fell out with the government he served as an army officer and professional doctor wrote an article that almost got him court marshaled and at that point he decided to retire and sought to stand against President Museveni.

During the 2001 elections Kiiza Besigye emerged as the major contender against President Museveni's candidacy. Besigye came with the Hammer as his support rallying symbol. The hammer was adopted shortly after the people of Rakai in South Western Uganda named him "Senyondo" meaning the Chief Hammer.

president Museveni had earlier declared himself the cotter pin, that cant be removed from Power, Besigye with a new name assured his supporters that there was no way a chief hammer could fail to remove the cotter pin from its political comfort zone.

For Besigye and supporters of the Reform Agenda, the Hammer was a strong symbol for strength and Vigor. It was also seen as a tool for solidarity, mobilization of groups of people that were tired of the regime and wanted a change. It was a symbol of Identity for the group rallying support behind Besigye.

I do agree entirely with Another Masonic writer, Carl Claudy, who mentions that there are secrets inside secrets in symbolism. He "cut through the outer she;; and find a meaning; cut through that meaning and find another; under it if you dig deep enough you may find a third, a fourth - who shall say how many teachings?"

This is again particularly of the hammer symbol used by the reform agenda. While for the leader was a chief hammer, this symbol drew pessimism among pedal cyclists where the bicycle is the only means of transport. The hammer in this community is used to remove the piece of metal that holds the pedals together. Though semi-literate, some could be heard arguing that the piece that holds the pedals together is difficult to dislodge using a hammer and in this sense it would be difficult for the chief Hammer (Besigye) to dislodge the cotter pin (Museveni) from the seat. And when Besigye failed to win the election, this symbolic interpretation by the pedal cyclists made sense.

Another occult book writes: "A symbol is a figure of something intellectual, moral or spiritual, a visible object, REPRESENTING to the mind the semblance of SOMETHING WHICH IS NOT SHOWN but realized by association with it."

Culture of Symbols in Uganda

Several tribes and cultures in Uganda have a system of symbols which are used for identity and communication purposes.

The symbols are more distinct in the cultural Kingdoms of Buganda, Bunyoro, Busoga and Tooro kingdoms. The symbols also appear in the more than 50 tribes found in Uganda. Each tribe has a particular set of symbols that provide qualitative messages and Identity, Knowledge, Values and feelings. For example one of the most distinct symbols across many Ugandan Tribes and cultures is the Drum.

The drum is both a symbol of power and identity and also an important tool of communication. When the head of a family dies, a ceremony is held to get an heir and the new heir is handed down a spear and a drum.

Because of the confusion that arises when the sound of the drum is made, many cultures in Uganda have adopted different drumming styles that communicate different messages. For example in many communities in Uganda, there is a drumming style that is used to call people for community work like cleaning the spring water wells, and the small village roads.

There is also a drumming style that alerts the community of danger like invasion by an enemy, thieves or robbers. Likewise there is also a distinct drumming style that alerts the people that it's Sunday and time for a church service and the "Kaddoodi" drums which sound a circumcision ceremony in a village. In all this the symbol is a drum which turns out to be an important tool of communication.

Below are some examples of symbols common in many Ugandan Cultures

Spear: Symbol of Power and strength used mainly by people in power and authority. When the head of family, ceremonies are usually held to get an heir and the heir is always given a spear as one of the symbols of power and authority over the family.

Lion: Symbol of Loyalty, danger. In fact the lion is the official emblem of uganda's official kingdoms.

Sheep: the sheep is the symbol of Humility, while the ram is a symbol of power and strength used in conciliatory disposition. But in some cultures the sheep is a symbol of stupidity. Impotent men are usually said to have been "knocked" by a sheep.

Snake: symbol of evil

Rat: a rat symbolizes bad luck. When a rat crosses a pathway, many people in Uganda believe its foretelling bad luck.

Owl: symbolizes a bad omen or foretells something bad that is bound to happen in the near future

Woman: in many cultures the woman is a symbol of life, productivity, peace of growth.

Another distinct system of symbols is found in the nomenclature. Several tribes give names to symbolize the season, regime, month or moment when the baby was born. Below are some of the few distinct nomenclature symbols

Mutegyeki: symbolizes a person who has the qualities of leadership. Such a person could have been born at a time when a family was recovering from some turmoil and the birth of the baby at the time brings stability, hence the name Mutegyeki- he who puts to order.

Karungi: Symbolizes the Good moments or a person of good quality and good stature.

Musinguzi: the name means winner. Therefore a person named after Musinguzi will be looked at as a victor or winner.

Bahemuka: the name means shamed. Such a name is symbolic to the family there is always a possibility that one of the parents or both could have done something dubious, or some people had misgivings about the couple and the baby is named Bahemuka.

Overall these are just a few of the numerous symbols that bind many people across the cultures. Its however worth noting that the adaptability and suitability of a symbol is crucial in determine whether or not it can be used as a tool of communication or identity. For example water is a symbol of life because of its ability to quench thirst and its numerous functions in the production process, but Water can also be looked at as a symbol of destruction by residents of a fishing island, many of whose relatives and children have drowned and died in the water.

List of Political Party Symbols in Uganda

Every Political party in Uganda is by the Electoral Commission act supposed to have a symbol or an icon which sets them apart from each other. Selection of symbols is usually based on the assumption that when a person looks at a particular symbol, he or she instantly gets a grasp of the ideologies and goals that a particular party stands for.

The symbols, colours used and the direction and posture of the objects usually demonstrate what a party stands for.

According to Edelman political symbols may be defined as social constructions (phrases, images, rules, norms) that "evoke an attitude, a set or a pattern of events associated through time, through space, through logic or through imagination.[17]

The symbol of the Action Party represents a big star at the center surrounded by twelve small stars.

According to the action party, the bigger star represents bigger and brighter leadership while the twelve stars represent the people that are receiving the light from the big bright star. Therefore the big bright star is a symbol of hope for the people. The ideology of the party is to lift people from the seemingly dark period of poverty, unemployment, inequalities and injustice. The shining stars are the results of the struggle to attain a fair society.

This is the symbol of Love in the American Sign Language. Well it could have been used to mobilize supporters on the basis of Love. But for the meaning could change and affect the mobilization strategy significantly. For example the same sign used in the Italian culture means a curse.

Fortunately this party seeks to mobilize support of Ugandans and not Italians.

The symbol of the Brigade Party is the eagle seemingly landing and holding its claws onto a branch. In Christianity, The eagle is a symbol of the resurrection or ascension of Christ.

But By extension, the eagle also symbolizes baptized Christians, who have symbolically died and risen with Christ.

By adopting this symbol, the brigade party comprised mainly of the youths attempted to advance a strong ideology based on the new beginning for Ugandans. "The eagle has landed" the old is gone and the new has come.

The eagle also represents freedom and indeed restoration of the basic freedoms and rights for the people were the rallying points for the brigade party.

The Congress service volunteers Party has a series of symbols. There is the hand that is holding a sword emerging from the grass, perhaps symbolizing power of the people, by the people and for the people. In addition there is the sun symbol shining just at the point where the hand straightens up. A symbol of light and hope and off course there are also the two pan African flags with the red, yellow and green stripes. 1900 was the beginning of the Pan Africa-Movement; which emphasized the commons of all people with black skin.

The pan-Africans' ideology focuses on the political unity of Africa. The red symbolizes the blood of black people shed through the years of slavery and their suffering, the yellow is for the stolen gold and riches from Africa, and the green is for the beautiful nature and the lost lands of Africa. The ideology of the Congress service volunteer's party is best summed up by the words below the symbols-Aluta Continua-The struggle continues.

The conservative Party symbol is of an ordinary man dressed in a bark cloth which is a traditional symbol of culture and latching onto a shield.

This is all symbolic of the conservative's ideology- the preservation of culture and the national heritage.

The conservatives strongly support the right to property and the Purple color symbolizes the royal majesty, sovereignty and justice. The party has been able to draw a minority support from the Baganda royalists.

The Hand Held Hoe - Democratic Party Symbol

The Democratic Party originally had a fist as its symbol. The fist symbolized the strength of the party and this strength could be manifested through its strong political, economic and social policies.

But in 2006 the party decided to change its symbol to a hand held hoe which is the most important tool of agriculture production for many people in Uganda. The Hoe symbol was strategically adopted by the Democratic Party to woo votes from the farmers and the rural folk. But the hoe in a country whose economy depends on Agriculture, was rather shady especially in the eyes of the elites who are currently advocating for the modernization of agriculture through mechanization. So while it could be used to mobilize people in the country side the perception of the hoe in the urban areas was distorted and therefore not worthy a symbol of mass mobilization.

The symbol of the Forum for Democratic change is a key cutting through the Map of Uganda. The Party also uses the V –sign as a symbol of victory. The Key according to the Party President symbolized a sure entry into state house after the 2006 presidential and parliamentary elections. It was a beacon of hope that power would be attained through peaceful entry and not by force. The key according to the party officials was used as a symbol for guardianship and dominion.

The Forum for Integrity in Leadership –FIL Party presented quite a unique symbol of the family. The party's ideology is that integrity must begin from the family. A good leader must not only be a national leader but must be able to exhibit his potential right from the family level.

Secondly this picture was symbolic of the quest for smaller families in a country that has recently been rocked by a sudden population explosion. Initiatives by the family planning association of Uganda have been underway to raise awareness about the need to raise small and manageable families. In a way the symbol used by the forum for integrity party was intended to reiterate the need to control the population growth which on the contrary the incumbent president encourages on grounds that a high population growth is good for development

Farmers Party Union Symbol

The farmers Union Party symbol is a bulls head with rounded horns symbolizing bravery, valor and generosity. The rounded horns symbolize the strength and fortitude. Again depending on the situation In my view this symbol was a little complicated and therefore using it to mobilize people would be rather a task. People are able to rally behind something they understand, believe in and cherish as their own. The bull could work in western Uganda with a high population of cattle keepers but the story could be a little different in eastern or southern Uganda.

JEEMA Party Symbol

During the 2006 presidential and parliamentary elections, JEEMA party stood for Justice, Education, Economic revitalization and Moral integrity. According to the above sign each of the bent fingers represents a core value that must be achieved for the people of Uganda. The fifth pointed finger basically reflected the party's determination to attain the values they stand for.

Symbol of the LDT Party

The Liberal Democratic Transparency –LDT Party shows the map of Uganda with a Glass cutting across the map. The symbol was effective in trying to mobilize support for the need to fight corruption, nepotism and other injustices which the party founders believed were the major setbacks to the country's development. But the symbol of a Glass also raises question marks especially related to the fragility. So when the glass breaks the country is plunged into chaos. Those are the dilemmas that could be faced by anyone using the glass as a symbol of transparency.

MDC Party Symbol

The MDC symbol –Raising the thumb, index and Middle fingers was initially used by the nationalist Serbs as a sign of victory representing the Christian trinity during the Bosnian war.

In the United States, the same gesture was independently adopted by students at Vanderbilt University and other supporters of the school's athletic teams. In this case, the three fingers are interpreted as forming the letters "V-U".[18] use of the gesture at a time when the political space was being opened up after almost 20-years of limbo could have been seen as appropriate. But the shortfall again raises on whether or not the people actually understand the sign and whether it does make any sense to them.

The symbol of the New Order Democracy – NOD part is a Rainbow set in a white background with the bottom of the rainbow in sky blue, and the entire flag edged in sky blue. On the right hand corner is inserted in a vertical position, the abbreviations: NOD. N is in black, O is in yellow, and D is in red, representing the National Flag.

The Rainbow and the white flag in the background symbolize universal Peace, while the sky blue symbolizes our universality.

The NCD party registered the dove carrying an olive branch as its symbol. The Dove is universally accepted as a symbol of peace. In a country that's Northern Part has experienced more than two decades of insurgency, this symbol was appropriate in giving hope to the people who so much need peace in their communities.

The Ruling National Movement –NRM party chose the yellow as its symbol. The bus symbolize the country on the move and ready to take whoever is willing to take a ride on it. The driver of the bus is the NRM party president Yoweri Kaguta Museveni. Indeed this symbol has worked effectively especially among the rural countryside where the means of transport are skewed up and also among the youths who have witnessed no other regime apart from the NRM regime in Uganda. But the bus as a symbol for collective struggle could also be abused by the people who could take a ride on it but don’t share the same ideologies as the driver does. So its not that everybody on the bus actually shares the same ideology. So the numbers on the bus can be deceptive.

This is the symbol of the Uganda People's Congress Party. The raised palm was and remains a trademark of the UPC party one of the oldest parties in Uganda. The raised palm signaled that everything is good and no problem.

Overall the above are some of the major symbols used by some political parties in Uganda. They are both a tool of political communication to the masses and also a symbol of identity for those who share the values of the parties.

Chapter 4: Symbols as Tools of Political Mobilization

Features of Symbols

According to Kertzer in Ritual, Politics and Power there are three key features of symbolic forms-

The ability of a symbol to Condense a message
The Multi-Vocallity Feature
The Ambiguity

Symbols tend to condense information into a unified form that must not be acceptable by everybody because there is likelihood is likely to be acceptable to every body. For example the Flag of Uganda can be looked at as just an object of identity to Ugandans, but the six stripes of colors black, yellow and Red are symbolic of the African identity, the sunshine and the blood.

Another important feature of a symbol is Multi-Vocality. This refers to the ability of the symbol to communicate different meanings to different groups of people. For example, the symbol raised straight palm is a symbol of the Uganda people's congress –UPC. Yet this symbol can be interpreted as a waving goodbye by some people and also a warning of an impending slap depending on the different world views.

Symbols are generally ambiguous because as already seen from the list of the political party symbols above, symbols allow for multiple interpretations. For example the Hammer used by the Reform Agenda Party was at the time seen a symbol of power, but for a carpenter the hammer is just a simple tool that can be used to help him clip timber together but not use it to remove a president from power. Both individuals have a positive view about the hammer despite the fact that there is a disagreement over the meaning.

The ambiguity character of symbols can be reflected through this article which was published on the Uganda Radio network-URN website:

Political Symbols tricky for Lira Priest

Effective communication without political bias may be a problem since political parties adopted hand gestures as their symbols.

A priest at St. Augustine Anglican Church in Lira on Sunday found problems after he realized that all the common gestures he used were attached to political parties.

Rev. Alfred Acur asked the congregation not to associate the gestures with the political party symbols.

Rev. Acur stopped using a pointed index finger for emphasis or open palm to wish people peace, and instead bowed, which drew laughter from the congregation.

Independent presidential candidate, Abed Bwanika used a pointed index finger as his symbol while an open palm is UPC party symbol.

Other symbols are a clenched fist for the DP party and a thumb up for the NRM.[19]

In another incident, during a political rally in Kasambya sub-county Mubende District, in 2006, the UPC party president Miria Obote Kalule took a swipe at the symbols that were being used by some politicians to mobilize support.

Miria was quoted by the National New Vision Newspaper of January 21^st 2006 saying " Miria took off the gloves and indiscriminately pulled a few punches at her opponents' credentials to repair the damage and to prove she could hit as hard as the big boys. Below are some of the quotes related to her perceptions of the symbols used by her political opponents to rally support.

NRM party sign of the Thumb which shows support or everything is fine. But Miria Obote said:

"What I know about the thumb is that it is used for killing fleas, bedbugs and lice. You cannot use the thumb to reconcile with anybody you wronged. Because it is a symbol for war, that is why the northern war has not ended,"

Obote took another straight swipe at the V-Sign of the Forum for Democratic Change.

The V-Symbol that took the masses by a storm was also seen by some people as symbolic of the fangs of a snake waiting to devour Ugandans. But for Miria Obote the V-Sign is a symbol of a pair of scissor only good for destroying but not mending.

"That is just a makansi (a pair of scissors). A makansi can only cut, kata kata kata, but it cannot sew back the cloth".

And while the Democratic Party felt strong with its closed fist, Miria felt this was also a symbol of war and not peace.

“Some people come waving a fist at you. We are not interested in fighting each other.”

Miria was convinced that it's only the raised and open hand of the UPC party which is not only a wave but rather a hand that is capable of sewing and mending a broken nation.

Factors That Determine the suitability of Symbols

From the list of symbols listed above its evident that each of the political parties seeks to communicate a message through its symbol, signs and emblem. Edelman in his book constructing the Political Spectacle says "the process by which political actors define themselves and their worlds are defined by others and attempt to get their own preferred meanings accepted as the basis for allocation of values."[20]

Theorists like Charles Pierce and Kenneth Burke state that symbols are significant elements in the meaning making process. "Individuals perceive and understand their environment through symbols that attach meaning to experiences".[21]

I do agree that political actors define who they are through their symbols, but these symbols don’t remain static actually as soon as a symbol gets out into the public then it stands to be used, abused or misused. But its also worthy noting that whenever the masses derive their own interpretation of the symbol, its not always based on the values they hold and cherish but rather could be a vice they dread and loathe.

This is true of the Hammer symbol which was adopted by the reform Agenda prior to the 2001 Presidential elections. While the hammer was seen as a tool for effective removal of the cotter pin from state house, people opposed to the Reform Agenda looked at the hammer as symbol of Brutality. This was so mainly because of the court Brokers who usually storm residences breaking down houses and destabilizing communities. The Brokers are locally called "Banyondo" –the men with the hammers. Therefore for people who have suffered the brutality of the Banyondo, the hammer symbol was a constant reminder of the Banyondo and therefore chose to de-campaign the party on these grounds.

The most important factor that determines the suitability of a symbol is meaning. The meaning must be simple and clear and close all room for multiple meanings and interpretations. The meaning in my view must be one that touches on the aspirations and values of the people. For example soliciting support using a glass of milk as a symbol in the cattle keeping areas of UgandaNorthern Uganda would be a total success. Because the glass of milk makes no sense to the cattle keepers who have the ability to get milk from their cows, but not for the malnourished children mothers and children in the internally displaced people's camps. would be a total waste of time. But using a glass of wine as a symbol of mobilization in the internally displaced people's camps of

Again Edelman puts it rightly when he says that the critical element in political maneuver for advantage is the creation of meaning: the construction of beliefs about events, policies, Leaders, problems and crises that rationalize or challenge existing inequalities.[22]

Edelman adds that the strategic need is to immobilize opposition and mobilize support….therefore the crucial tactic is to select a symbol that evoke meanings and legitimize favored causes and actions and also symbols that re-assure people and mobilize them into supporting the party's cause.

Symbols energize collective action therefore another key aspect to consider is the simplicity and clarity of the symbol being used to mobilize people across cultures. The symbol of the Hoe was a good for mobilizing collective action among the rural farming populations, but was not strategically symbolic considering that people have been waiting for more advanced means of agriculture production.

The suitability of a symbol will also depend on its ability to empathize with the people to which it is targeted. A good symbol for political communication and mobilization must relate to the peoples ideologies and beliefs: a symbol for social or political mobilization must be one that relates to the people's beliefs and ideologies. For example the Democratic Party's symbol of the hoe was greatly appreciated by the greater population of the farmers who see and appreciate the hoe as a tool of production. Most farmers were convinced that the Democratic Party was out to help them increase production and pull them out of poverty.

Inaugurating the DP party symbol, the DP national chairman Joseph Mukiibi was quoted saying that:

"The founders of DP chose a hand hoe as its symbol because it was the commonest and most important tool in the lives of Ugandans. It was the basis of all livelihoods at that time. Despite the passage of time, the hoe is still the primary tool of all rural people who comprise more than 90 percent of all Ugandans. The other 10 percent depend on the food produced by peasants using the hoe. Properly articulated this symbol can carry a very powerful political message. Therefore DP is retaining the hand hoe as the party’s main symbol".

In addition the empathy need not only be for the potential supporters. But empathy can also be looked from the originators point of view. Can the people empathize with you because of your symbol?

The point am trying to draw can be reflected through the example of the grinding stone symbol that was used by president Museveni in 1996. At least many people in Uganda know how heavy the grinding stone is and what a task it is to grind grains ready for meals. This perception was enough for the president to garner support from the people who sympathized with him and felt he needed more support to fulfill his promises for the people of Uganda.

Overall a good symbol is one that draws a sense of common purpose, attracts solidarity and enforces sustained interactions.

Analysis of symbols as Tools of Mobilization

The fundamental concept describing the role of symbols in human culture and society can be traced to the philosophical movement called "symbolic interactionists, a philosophy founded by Herbert Blumer based on writings of George Mead. The symbolic interactionists said that symbols originally framed to describe events or reality eventually defines reality.[23]

This means that symbols must define the reality within the communities to which they are going to be used. For example a symbol of a star though symbolic of light and bright moments to come, is rather abstract for a rural community in Uganda. Its kind of a fantasy for the people because no one comes into touch with the stars. A stray night is beautiful to look at but that’s where it ends. So the star symbol may have a rather abstract meaning to this community compared to a symbol of a granary.

The Grannary is real because food is stored in a granary for future use in case of famine and emergencies. The granary is an appropriate symbol because people are able to perceive the reality of the granary much faster compared to the symbol of the star.

Therefore The introduction of popular, recognizable symbols can be described as the first step towards the creation of a viable social network around which political parties can base their mobilization efforts. The power of symbol as a tool of mobilization can be traced in the fact that symbols have the power to transmit messages, and and understanding to a greater majority of people.

Therefore for politicians and leaders of social movements the onus upon them is to select the symbols used from an area which is common to the frames of reference. This is partly due to the fact that symbols by nature transmit messages necessary for thought. Using a symbol outside the common frame tends to render abstract meanings and understanding and therefore mobilization would become a rather hazardous task.

Symbols have the power to convey messages to people from diverse background.

Symbols are usually visible. This characteristic allows for easy accessibility by the many people. But visibility alone is not enough, the symbol must also hold meaning, relate to the values and aspirations of the people that the party may want to woo. Therefore it is important that any symbol selected for use in mobilization must be a stand alone and not cluttered by so many other sub-symbols which tend to open door for multiplicity of interpretations.

Symbols have the potential to draw crowds as long as they are knit together in a clear and understandable way. In a country like Uganda where the Literacy rates are low the use of symbols would be a viable alternative for reaching out to the hundreds of people especially in the rural areas who can not read and write.

Conclusions

Symbols can be effective tools of communication and mobilization if well manipulated to fit into the people's understanding and perception of the world views and events around them. I agree with Tarrow (Power in Movements) arguments that cultural symbols are not automatically available as mobilizing symbols but require concrete agents to turn them into frames of contention.[24]

The symbol for mobilization must be one that fans the flames of actions, for example Tarrow again says that the catholic symbols that surrounded the polish workers movement when it burst out on the Baltic Coast in 1980 shows that symbolism must be customary resonant to fire people's minds.

The hammer used by the Reform Agenda in 2001 was chosen by the people and fanned a lot of fire because it was resonant with the people's aspirations for a new Uganda.

As in the case of the American civil rights movement, it wasn’t a symbol inherited from the past that took the movement into the most radical phase but a new one –the symbol of workers solidarity that emerged in the course of the struggle and served as a strategic purpose for militants locked in combat with powerful opponents.[25]

The power of the symbols lies in their magical ability to demonstrate a mood around the social or political situation. The symbols unite people into one identity. The media has been awash with stories about people demonstrating against the burning and destruction of flags. When the group's symbol is insulted the whole group is insulted like was the case in the reaction of the Danish cartoons.

The same was witnessed in one scenario in Uganda when the NRM party decided to use the dry banana leaves –"esanja" meaning another term in power. The campaign rallies witnessed thousands of NRM supporters adorned in dry banana leaves. But while the dry banana leaves were being supported as symbols for a third term, farmers in some areas felt this was a blasphemy because their banana plants were destroyed by the banana wilt disease and movement of dry banana leaves had been prohibited.

Way Forward

From the discussion above, it is worth noting that symbols have the power to either attract crowds to a social or political cause or repel people away. This is particularly so in countries with low literacy rates and where the production costs of campaign materials like posters, banners and fliers are high.

The ability of a symbol to attract or repel will also depend on the choice and selection of the symbol for use. It is there fore to bear in mind the following factors when choosing a symbol for use.

Research about the composition of the target community: this is crucial to understand the people to who the proposed symbol is aimed at. This is important in selecting the appropriate symbol for them. If the target population for mobilization is the youths it would be an absolute blunder to use a symbol of a smoking pipe to woo there support over a cause. But the symbol of a smoking pipe would be appropriate for the rather an older population perhaps creating a sense of nostalgia about the old good times. Studying the composition of the community should also look at the education levels, the gender aspect, and political, social and economic activities. The information gathered will be crucial at the design phase of the symbol in defining the message of the symbol and the target. It's also important to involve people in suggesting or even deciding on an appropriate symbol for the cause. The collective struggle should not be limited at seeking their support but rather in all stages.

Secondly it is also important to pre-test the symbol at the design phase. This could be done through the media or even interviews. The purpose of the symbol pretest is to test the perceptions and interpretation of the symbol at design stage. This gives a clear picture on whether or not the symbol is acceptable and appropriate. This also helps control the multiplicity of interpretations of a particular symbol.

Choose a simple symbol which has the ability to transmit a simple but concrete message. Unfortunately most of the symbols used by political parties seem to create a lot of room for explanation especially when the symbol is also cluttered by a lot more sub-symbols. The DP party symbol of the Hoe is rather simple and straight forward compared to the COSEVO party symbol. The more concrete a symbol is the easier it becomes to communicate to people without the need to explain.

Visibility is also very important in deciding the choice of symbol for use in communication and mobilization. For example the FDC party symbol of the key which is the main symbol of the party is rather overshadowed by the map and the hand signs making the main symbol invisible. The main symbol must be visible enough to make them recognizable, acceptable and a fan to flame a successful struggle.

[1] Sydney Tarrow: Power in movement

[2] Anthony Smith, The Ethnic Origins of Nations (Cambridge: Blackwell, 1986, 1994), pp. 15-16

[3] John R. Gillis, Commemorations: The Politics of National Identity (Princeton: Princeton

University Press, 1994), introduction.

[4] Alexander Motyl, “Inventing Invention: The Limits of National Identity Formation,” in Ronald

Grigor Suny and Michael Kennedy, eds., Intellectuals and the Articulation of the Nation (Ann
Arbor: University of Michigan Press, 1999), pp. 57-75.

[5] http://www.ugpulse.com/articles/daily/news.asp?about=FDC

[6] Clair Marblestone: The History of Uganda http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/33d/projects/genocides/uganda/UgandaHistoryClaire.

[7] ibid

[8] Europa Publications Limited, 1999: 3561

[9] Europa Publications Limited, 1999: 3561

[10] EIU, 2000: 5

[11] Tordoff, 1997: 23

[12] Europa Publications Limited, 1999: 3564

[13] Tordoff, 1997: 15-16

[14] Keesings, 2000: 43610

[15] Tordoff, William 1997. Government and Politics in Africa (Bloomington, Indiana: Indiana University Press).

[16] Websters Dictionary

[17] Murray Edelman, constructing the political spectacle Chicago: University of Chicago Press 1988 pp 6

[18] www.wikipeadia.org/wiki/hand_gesture

[19] www.ugandaradionetwork.com/public/story/.asp.id/4265 26/02/2006

[20] Murray Edelman, Constructing the Political Spectacle (Chicago: University of Chicago Press, 1988) p 1-

[21] Kenneth Burke, The symbol as Formative in Kenneth Burke on Symbols and Society (University of Chicago press, 1989) p 107-13

[23]

[24] Sydney Tarrow, Power In Movements: social movements and Contentious Politics, 2^nd edition : Cambridge University Press

[25] Ibid

จับตาสถานการณ์สื่อสาธารณะ

2010-04-25T19:51:00.005+07:00

สื่อเป็นเครื่องมือในการสร้างอำนาจอันได้ผลชะงัด
ผู้ใดครอบครองสื่อ ผู้นั้นก็เป็นเจ้าของอำนาจ

Michel Foucault

สื่ออินเตอร์เน็ต (New Media) นับว่าได้รับปรากฎการณ์ที่แปลกใหม่ภายหลังจากถูกผลักให้ออกมาทำหน้าที่พื้นที่สาธารณะ นับตั้งแต่สถานการณ์หลังรัฐประหาร กันยายน 2549 ซึ่งได้ทำหน้าที่ทดแทนสื่อเก่า (Old Media) ที่มีอยู่เดิมไม่ว่าจะเป็น สื่อโทรทัศน์ สื่อวิทยุ หนังสือพิมพ์ ซึ่งในช่วงเวลานี้เรียกได้ว่าสื่อเก่ายังไม่สามารถตอบสนองความอยากรู้ อยากเห็น ของประชาชนรวมถึงอินเทอร์เน็ตยังทำหน้าที่เป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างชาวไซเบอร์ได้อย่างครบทุกด้านทุกมุมอีกด้วย

วิกฤติทางการเมืองในปัจจุบันยังได้ส่งผลให้การสื่อสารทางการเมืองไทยได้มีกระบวนการนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยใหม่ๆเข้ามาใช้เช่น กระบวนการสื่อสารทางการเมืองโดยการใช้อินเทอร์เน็ตเป็นเครื่องมือในการต่อสู้ทางการเมืองของแต่ละฝ่าย อาทิ Facebook Twitter และคลิปต่างๆ ใน Youtube โดยต่างฝ่ายต่างมีการนำเสนอเพื่อสนับสนุนมุมมองเพื่อความถูกต้องของตน โดยจะเห็นว่ากลุ่มการเมืองทางอินเทอร์เน็ตนั้นแม้จะเป็นชุมชนเสมือนจริงซึ่งไม่มีการพบปะกันจริง แต่ต่างก็มีแนวความคิดหรือวัตถุประสงค์ที่เหมือนกัน โดยมีการรวมตัวกันเป็นชุมชนออนไลน์ จึงปรากฎมิติทางการเมืองมีการเปลี่ยนแปลงมาสู่เครือข่ายทางสังคมรูปแบบใหม่ (New Social Network)

จากกรณีที่รัฐบาลทำการปิด 36 เว็บไซต์ ตั้งแต่วันที่ 7 เมษายน 2553 และต่อมามีการออกประกาศของกระทรวง ICT เรื่องห้ามเผยแพร่ภาพและวิจารณ์การใช้กำลังทหารติดอาวุธสงครามสลายการชุมนุมจนเป็น เหตุให้มีการบาดเจ็บและเสียชีวิตในวันที่ 10 เมษายน 2553 นับเป็นการลิดรอนสิทธิเสรีภาพของประชาชนอย่างรุนแรง เป็นการแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่ารัฐบาลกำลังเป็นรัฐบาลเผด็จการ เนื่องจากไม่คำนึงว่าการปิดกั้นนี้จะยิ่งก่อให้เกิดความขัดแย้งขยายวงกว้าง และฝังรากลึกยืดเยื้อในสังคมไทย

รัฐบาลอาจมองว่าการปิดเว็บไซต์เป็นวิธีการที่ถูกต้องในการระงับความขัดแย้ง ในปัจจุบัน แต่รัฐบาลต้องศึกษาให้เข้าใจว่าความขัดแย้งนี้ผังรากลึกในสังคมไทยมายาวนานกว่าการชุมนุมที่เพิ่งผ่านมาเพียงเกือบหนึ่งเดือนเท่านั้น และต้องมองว่าความขัดแย้งทางการเมืองครั้งนี้ไม่ใช่แค่ความขัดแย้งทางการเมืองในระยะสั้นเท่านั้น ต้องทำความเข้าใจว่าความขัดแย้งนี้ยืดเยื้อมาเป็นทศวรรษแล้ว โดยเป็นผลมาจากการที่ประชาชนส่วนหนึ่ง เกิดความรู้สึกว่าพวกเขาถูกทำให้กลายเป็นพลเมืองชั้นสอง นับตั้งแต่เกิดการรัฐประหาร 19 กันยายน 2549 เพราะคณะรสช. ไม่เคารพสิทธิ์การตัดสินใจของประชาชนส่วนใหญ่ที่ใช้สิทธิ์ขั้นพื้นฐานของตนในการเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเพื่อเข้าไปทำหน้าที่แทนตนในสภาฯ และต้องไม่ลืมว่าปัญหาระยะยาวที่แท้จริงคือผู้คนในสังคมไทยตกอยู่ในภาวะของความไม่เท่าเทียมกันทางสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองมายาวนานและฝังรากลึกมากมายเพียงใด

การปิดกั้นข่าวสาร ปิดกั้นการสื่อสารในสื่อทางเลือก จะยิ่งทำให้กลุ่มคนที่ไม่สามารถสื่อสารด้วยช่องทางการสื่อสารทั่วไป รู้สึกถึงการถูกกดทับ ตอกย้ำความไม่เท่าเทียมกันในสังคมมากยิ่งขึ้น ขณะที่รัฐบาลก็ได้แต่มุ่งสื่อสารกับประชาชนเพียงด้านเดียว สื่อหลักที่รัฐบาลใช้คือฟรีทีวีซึ่งอยู่ในการควบคุมของรัฐเองทั้งหมดอีกด้วย โดยหารู้ไม่ว่าพฤติกรรมการบริโภคสื่อในปัจจุบันเปลี่ยนแปลงไปมาก ฟรีทีวีเป็นเพียงทางเลือกหนึ่งในหลายๆทางเลือก ไม่ว่าจะเป็นเคเบิลทีวีหรือจานดาวเทียม ตลอดจนหนังสือพิมพ์และสื่อทางเลือกต่างๆในอินเทอร์เน็ต ดังนั้นจึงมีเพียงคนที่สนับสนุนรัฐบาลเพียงน้อยนิดเท่านั้นที่พร้อมจะเชื่อและรับรู้ข่าวสารผ่านทางฟรีทีวี ส่วนประชาชนผู้ตื่นตัวทางการเมืองจำนวนมากนั้นได้หันไปหาสื่อทางเลือกอื่นๆ ทั้งนี้เพื่อขวนขวายตักตวงรับรู้ข้อมูลข่าวสารเพื่อใช้ในการพิจารณาประกอบการตัดสินใจของตน

จะเห็นได้ชัดเจนว่าการปิดกั้นข่าวสารไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาความขัดแย้งครั้งนี้ได้เลยแม้แต่น้อย แต่กลับจะขยายวงของความขัดแย้งมากยิ่งขึ้น ทำให้กลุ่มคนที่อยู่ตรงกลางๆ เริ่มรู้สึกถึงการถูกจำกัดสิทธิในการปิดกั้นข่าวสารที่ตนควรจะได้รับตามสิทธิเสรีภาพภายใต้รัฐธรรมนูญ จึงนับเป็นผลลบแก่ตัวรัฐบาลเอง อีกทั้งในความเป็นจริงโลกไซเบอร์ยังมีหนทาง แห่งการทะลวงโลกแห่งการปิดกั้นอีกมากมายซึ่งพวกเขาเหล่านั้น ทราบกันดีในวิสัยแห่งโลกาภิวัตน์ กล่าวคือกลุ่มผู้ใช้อินเทอร์เน็ตจะสามารถสร้างทางลัดทางลอดเพื่อข้ามผ่านการปิดกั้นควบคุมของรัฐได้เสมอ เพราะมีโปรแกรมคอมพิวเตอร์อีกมากมายที่สามารถทำลายปราการแห่งการปิดกั้นนั้นได้อย่างสิ้นเชิง

ประวัติศาสตร์ทั้งของไทยและต่างประเทศเป็นบทเรียนได้เป็นอย่างดี กรณีที่สื่อได้ถูกใช้เป็นเครื่องมือในทางการเมืองมาอย่างยาวนาน ผู้มีอำนาจมักใช้เป็นเครื่องมือในการโฆษณาชวนเชื่อและทำลายฝ่ายตรงข้าม อีกทั้งในหลายประเทศความรุนแรงยังมีถึงขั้นใช้สื่อเพื่อปลุกระดมสร้างความเกลียดชังจนเกิดการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ตัวอย่างเช่น ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ยุคพรรคนาซีครองอำนาจในเยอรมันนี หรือการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในรวันดา ทวีปแอฟฟริกา ค.ศ.1994 ที่มีผู้เสียชีวิตเป็นล้านๆคน

อีกตัวอย่างกรณีก่อนเกิดเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ผู้มีอำนาจใช้วิทยุทหารโดยเฉพาะวิทยุยานเกราะปลุกระดมให้เกิดความเกลียดชัง ทำให้เกิดการฆ่าหมู่นักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จะเห็นได้ว่าผู้มีอำนาจมักคิดว่า การควบคุมสื่อไว้ในมือเพื่อเป็นกระบอกเสียงส่วนตัวนั้นนับเป็นปัจจัยสำคัญทำให้สามารถชนะฝ่ายตรงข้าม โดยความเป็นจริงแล้วกลับไม่ได้เป็นเช่นนั้นเสมอไป ตัวอย่างยุค รสช. พ.ศ.2535 ทีพล.อ.สุ จินดา คราประยูร สามารถควบคุมสื่อวิทยุ-โทรทัศน์ไว้ในมือได้เบ็ดเสร็จ แต่สิ่งนี้กลับกลายเป็นชนวนนำไปสู่ความรุนแรง คือเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ จนที่สุดแล้วทำให้รัฐบาล พล.อ.สุจินดามีอายุอยู่ได้เพียงแค่ 48 วัน เท่านั้น

แม้ในทางกฎหมายรัฐธรรมนูญไม่อาจแยกแยะได้ว่า สื่อใดเป็นสื่อการเมืองหรือสื่อที่มุ่งทำหน้าที่ตามวิชาชีพโดยตรงจึงได้รับความคุ้มครองจากรัฐธรรมนูญเช่นเดียวกันโดยเฉพาะการใช้อำนาจสั่งปิด แต่สามารถเซ็นเซอร์และดำเนินคดีได้ ถ้ากระทำผิดตามกฎหมาย

ในฐานะรัฐบาล แม้อาจใช้สื่อของรัฐในการชี้แจงข้อเท็จจริงและทำความ เข้าใจกับประชาชนในเรื่องต่างๆได้ แต่ไม่มีสิทธิใช้เป็นเครื่อง มือในการโจมตีหรือบิดเบือนข้อเท็จจริง สร้างความเกลียดชังให้แก่ผู้ชุมนุมที่ไม่เห็นด้วยกับรัฐบาล เพราะอาจเป็นชนวนเหตุที่นำไปสู่การนองเลือดได้เหมือนในอดีต การคิดว่า การปิดกั้นการสื่อสารทางวิทยุและโทรทัศน์หรืออินเทอร์เน็ตจะทำให้กลุ่มผู้ชุมนุมอ่อนกำลังลงไปเองนั้นจึงเป็นการคิดที่สรุปผลได้ง่ายเกินไป

ดังนั้นรัฐบาลควรหาทางลดเงื่อนไขที่จะทำให้กลุ่ม ผู้ชุมนุมเห็นว่า รัฐบาลไม่มีความเป็นธรรมและแสดงให้เห็นความมุ่งมั่นที่จะแก้ไขปัญหาด้วยสันติวิธีอย่างแท้จริง แม้ต้องใช้เวลาบ้างแต่ควรต้องอดทน

โดยการที่กลุ่มการเมืองมีการใช้อิทธิพลครอบงำสื่ออย่างกว้างขวางในปัจจุบัน อาจนำ ทฤษฎีครองอำนาจนำในทางสื่อ (The Media Hegemony Theory) มาช่วยในการอธิบายได้ดังนี้

ทฤษฎีครองอำนาจนำในทางสื่อ (The Media Hegemony Theory)

Paul Ransome กล่าวไว้ว่า Hegemony มองได้ว่าเป็นกระบวนการในการหลอมรวม(combination) การใช้กำลัง (force)และการสร้างฉันทานุมัติ (consent) เป็นกระบวนการทางสังคมที่กรัมชีเรียกว่า สงครามทางความคิด (war of position) ซึ่งเป็นการทำให้สังคมเข้าใจหรือรับรู้จุดยืน ของการเคลื่อนไหว (war of movement) ที่ชนชั้นกลางใช้ในการ ปฏิวัติสังคม และยังทำให้สังคมเชื่อถือในจุดยืน ผ่านการสร้างจิตสำนึก (conscious) ให้ยอมรับในการขึ้นมามีอำนาจในสังคมของชนชั้นกลางโดยการสร้างการใช้สถาบันเพื่อครอบงำความคิดของพลเมือง และสร้างพลเมืองในสังคมให้กลายเป็นแนวร่วมทางอุดมการณ์ที่กรัมชีเรียกว่า กลุ่มประวัติศาสตร์(historical bloc) และกรัมชีได้เรียกสถาบัน เหล่านี้ว่า ประชาสังคม(civil society) เช่นโรงเรียนซึ่งเป็นหน่วยที่เครื่องมือของ การครอบงำทางอุดมการณ์ทำงานปลูกฝังให้อุดมการณ์ถูกรับรู้ในสถานะส่วนตัว (‘private’ civil society) อย่างมีคุณภาพ โดยมีตัวแทนของอุดมการณ์ชนชั้นกลางซึ่งก็คือปัญญาชน และจากการที่ชนชั้นกลางเป็นชนชั้นที่เคลื่อนไหวอยู่ตลอด ฉะนั้นสิ่งสำคัญที่สุดของชนชั้นกลาง คือการบริโภคสื่อ ประกอบกับในยุคโลกาภิวัตน์ ข้อมูลข่าวสาร และกระบวนการต่างๆในการรับรู้ ล้วนแล้วแต่ต้องบริโภคสื่อทั้งสิ้น

ทฤษฎี Hegemony เมื่อนำมาประยุกต์เป็นทฤษฎีทางสื่อสารมวลชน ที่ว่า ชนชั้นนำคือตัวการในการสร้างบรรทัดฐานต่างๆให้กับสังคมผ่านการครอบครองสื่อ เนื่องจากในสังคมปัจจุบันชนชั้นนำก็คือชนชั้นกลางที่มีอำนาจทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองนั่นเอง อีกทั้งคนกลุ่มนี้ยังมีความสามารถในการใช้สื่อเป็นพื้นที่ในการควบคุม ครอบงำความคิด ความรู้ และความเชื่อของสังคม กรัมชียังกล่าวอีกว่ากระบวนการด้านการครองอำนาจนำนั้นมีจุดมุ่งหมายด้วยกัน 2 ด้านดังนี้

1.การรักษาไว้ซึ่งการมีอำนาจในการจัดความ สัมพันธ์ในเรื่องการเมืองและเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นวิธีของกลุ่มชนชั้นเพื่อจัดการชนชั้น ตรงข้ามเพื่อไม่ให้ทำลายการครองอำนาจนำของกลุ่มตน กรัมชีเรียกสิ่งนี้ว่า “การครองอำนาจนำในทางการเมือง”(political hegemony)

2.การรักษาไว้ซึ่งการมีอำนาจ ในการจัดความสัมพันธ์ในเรื่องระบบคิด ที่กลุ่มชนชั้นสถาปนาระบบจนกลายเป็นกรอบความ คิดหลักของสังคม ซึ่งกรัมชีเรียกว่า “การครองอำนาจนำในทางวัฒนธรรม”(cultural hegemony) โดยในการครองอำนาจนำนั้นต้อง มีการยินยอมของชนชั้นที่ถูกครอบงำด้วย ซึ่งในกรณีที่ชนชั้นปกครองมีความเป็นเอกภาพ อุดมการณ์เข้มแข็ง การเข้าต่อกรกับอุดมการณ์ของชนชั้นปกครองจึงเป็นเรื่องที่ลำบาก เพราะด้วยความเป็นเอกภาพทางภูมิปัญญาของชนชั้นปกครอง ทำให้มวลชนเชื่อใจและมั่นใจในอุดมการณ์หลัก สิ่งที่เกิดขึ้นคือการไม่สนใจการเมืองกรัมชี่เรียกว่า “การครองอำนาจนำจากภายนอก” หรือเรียกได้ว่าถูกครอบงำนั่นเอง

ดังเช่นความเชื่อที่ว่าความมั่นคงในชีวิตคือสิ่งที่มนุษย์ทุกคนอยากมี อยากเป็น อยากได้ มนุษย์ต้องประสบกับภัยธรรมชาติ ดังนั้นการเคารพต่อธรรมชาติ จึงเป็นสิ่งที่มนุษย์โบราณสร้างขึ้นผ่านพิธีกรรม สิ่งที่ผลักดันมนุษย์โบราณให้แสดงอาการยอมแพ้(worship)ต่อธรรมชาติ ก็คือความกลัว และสิ่งที่สัมพันธ์กันก็คือความตายหรือกลัวตายนั่นเอง มนุษย์ในสังคมสมัยใหม่จะเลือกเชื่อปัญญาชนก็ เมื่อปัญญาชนยืนยันความมั่นคง ปัญญาชนสร้างความเชื่อผ่านการใช้สถาบันเพื่อครอบงำความคิดของพลเมือง เช่น โรงเรียน กรัมชีเรียกสถาบันเหล่านี้ว่า ประชาสังคม(civil society) ซึ่งกรัมชีถือว่าเป็นหน่วยที่เครื่องมือของ การครอบงำทางอุดมการณ์ ทำหน้าที่ปลูกฝังให้อุดมการณ์ถูกรับรู้ ในสถานะส่วนตัว(‘private’ civil society)อย่าง มีคุณภาพ โดยเป็นสถานที่ที่ปัญญาชนยืนยันความมั่นคงให้เห็น ดังนั้นหากมีชนชั้นที่มีการศึกษาและสามารถเข้าถึงอำนาจของรัฐในระดับนโยบาย นั้น ก็จะสามารถสร้างคำนิยามต่อทุกๆสิ่งในสังคม

หากใช้มุมมองของกรัมชีพิจารณาว่ามนุษย์กลุ่มไหนคือพวกที่สร้างการครอบงำ(วาท กรรม) และทำให้สิ่งที่ถูกสร้างนั้นเป็นสิ่งที่มองว่าปกติ คำตอบคือมนุษย์กลุ่มที่เป็นแกนกลางในกลุ่มประวัติศาสตร์ที่ใช้สื่อ (mass media) ในการโน้มน้าวรวบรวมกลุ่มประวัติศาสตร์ขึ้นมา นั่นเอง

ในยุคเก่าที่ยังดำรงอยู่ด้วยลัทธิการเมืองของ ชนชั้นใหม่ แตกต่างเพียงการยึดครองความคิดของปัญญาชนนั้นสามารถทำได้ง่ายขึ้นและรวดเร็วขึ้น ถ้าชนชั้นใหม่มีสิ่งที่กรัมชีเรียกว่า “ปัญญาชนโดยธรรมชาติของชนชั้น(Organic or Technical Intellectual)”ปัญญาชนเหล่านั้นก็จะสามารถ ทำให้กลุ่มชน มีความเป็นหนึ่งผ่านจิตสำนึกเกี่ยวกับบทบาทของกลุ่ม ทั้งในด้านเศรษฐกิจและการเมือง โดยปัญญาชนโดยธรรมชาติฯ จะถูกสร้างขึ้นพร้อมๆกับการกำเนิดชนชั้น โดยแต่ละชนชั้นจะมีความสามารถเฉพาะตนในศาสตร์ ต่างๆ เช่นชนชั้นขุนนางจะมีความ สามารถในทางปัญญาและการทำสงคราม ประเด็นที่สำคัญที่ชนชั้น ขุนนางเริ่มเสียเปรียบให้แก่นายทุนก็คือ การที่ขุนนางไม่สามารถเก็บและปกปิดความรู้ทางการทหารไว้ในมือของชนชั้นตนเอง ได้ กรัมชี ให้ข้อสังเกตว่า อุดมการณ์ที่ถูกใช้เป็นเครื่องมือในการปกครอง จะเป็นอุดมการณ์ที่พยายามทำให้พลเมืองเชื่อว่าผลประโยชน์ที่คนบางกลุ่มได้ รับเป็นผลประโยชน์ของทุกคนร่วมกัน ซึ่งเป็นผลมาจากการทำงานของกลไกทางอุดมการณ์(ideological apparatus) และกลับได้ผลดีกว่าการใช้กลไกอำนาจรัฐบังคับโดยตรง

การที่โลกแห่งปัจจุบันเป็นโลกของชนชั้นกลาง ชนชั้นกลางเป็นชนชั้นที่เกิดมาพร้อมๆกับโลกสมัยใหม่ ดังนั้นชนชั้นกลางจึงเป็นกลุ่มชนในทุกสาขาอาชีพที่ไม่ได้ใช้แรงงานกายในการ ผลิต แต่ผลิตผลของชนชั้นกลางเกิดขึ้นโดยการใช้ความคิด และมีหน้าที่หลักคือเป็นคนกลางที่ช่วยให้เกิดความชอบธรรม และธำรงรักษาระบบทางการเมืองและอุดมการณ์ การที่ชนชั้นกลางเป็นชนชั้นที่ต้องเคลื่อน ไหวอยู่ตลอด ดังนั้นสิ่งสำคัญที่สุดของชนชั้นกลางคือ การบริโภคสื่อ โดยเฉพาะอย่างยิ่งยุคโลกาภิวัตน์ ข้อมูลข่าวสาร และกระบวนการแห่งการรับรู้ ถูกครอบครองโดยสื่อ อาจกล่าวได้ว่าชนชั้นกลางคือชนชั้นที่ชำนาญ และได้เปรียบกว่าชนชั้นอื่นๆในสังคม ช่องทางสื่อจึงกลายเป็นเครื่องมือที่ชนชั้นกลางใช้ใน สงครามทางความคิด (war of position)ในการทำให้สังคมเข้าใจรับรู้จุดยืนของการ เคลื่อนไหว (war of movement) ซึ่งจอห์น ฟิสเค กล่าวว่าเป็นไปเพื่อทำให้การต่อสู้นั้นได้ผลอย่างยั่งยืน เพราะเป็นการต่อสู้ในสิ่งที่เชื่อ และเห็นว่าดีแล้ว ซึ่งสื่อ(mass media) คืออาวุธในการต่อสู้ที่ใช้งานง่าย และมีประสิทธิภาพ

ประพจน์โดยสรุปของ กรัมซี ตามทฤษฎีครองอำนาจนำในทางสื่อ (The Media Hegemony Theory) มีดังต่อไป นี้

การที่สื่อมวลชนมีส่วนในการสร้างวาทกรรม ในฐานะของการเป็นตัวกลางที่ช่วยสร้างและดำรงไว้ซึ่งวาทกรรม เพื่อสร้างความชอบธรรมแห่งอำนาจให้กับผู้ที่คุมพื้นที่สื่อ ตามทฤษฎี Media Hegemony หรือทางกลับกันสื่อมวลชนกลับมีบทบาทในการให้ พื้นที่กับวาทกรรมอื่นที่นอกเหนือจากวาทกรรมหลัก ได้มีโอกาสและบทบาทในการช่วงชิงพื้นที่สื่อสาธารณะในสังคม ได้จากทฤษฎีของกรัมชีโดยรวม ซึ่งสามารถสรุปได้ดังต่อไปนี้

1. สื่อมวลชนมีส่วนในการสร้างวาทกรรม ในฐานะของการเป็นตัวกลางที่ช่วยสร้างและดำรงไว้ซึ่งวาทกรรมกระแสหลัก เพื่อสร้างความชอบธรรมทางอำนาจให้กับผู้ที่คุมพื้นที่สื่อ ตามทฤษฎี Media Hegemony” นั้นเป็นสิ่งที่ถูกต้องเพราะสื่อคือเครื่อง มือที่สามารถครอบครอง (hold) และครอบงำ(dominate)ได้ สื่อจึงเป็นเครื่องมือสร้าง “อำนาจครอบครองผ่านความรู้(วาทกรรม)”

2. สื่อมวลชนมีบทบาทในการให้พื้นที่กับวาทกรรม อื่น ๆ (ที่นอกเหนือจากวาทกรรมหลัก)ได้มีโอกาสและ บทบาทในการช่วงชิงพื้นที่ในสื่อสาธารณะในสังคมได้” ก็เป็นเรื่องที่จริงเช่นกัน เพราะอุดมการณ์เป็นสิ่งที่ถูกสร้างดังนั้นจึงถูกทำลายได้ ดังคำกล่าวของGorge Wilhelm Fredrich Hegel ที่ว่า “การที่โลกก้าวไปข้างหน้าด้วยความคิด ความขัดแย้งใดๆก็เป็นความขัดแย้งในเรื่องของความคิด ซึ่งส่งผลให้เกิดความก้าวหน้า ทั้งเชิงคุณภาพและเหตุผล เรียกว่า “วิภาษวิธี(Dialectic)” ซึ่งเกิดจากการที่ ความคิดเดิม(Thesis) ถูกท้าทายหรือขัดแย้งกับความคิดใหม่(Anti-Thesis) ก่อให้เกิด ความคิดที่ใหม่กว่า(Synthesis)ที่จะกลายเป็นความคิดเดิมในเวลาต่อไป การที่สามารถเกิดความคิดขัดแย้งใหม่ๆได้เสมอนั้นเพราะ ความคิดเป็นเพียงสิ่งสมมติที่มนุษย์สร้างขึ้นนั่นเอง”

การที่วาทกรรมจัดเป็นความคิดอย่างหนึ่ง จึงสามารถถูกสร้างได้ ถูกใช้ได้ ถูกเชื่อได้ ถูกท้าทายได้ และถูกทำลายได้เช่นกัน สิ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นถึงเวทีการเมืองที่มีการสื่อสาร (political communication) โดยสื่อ(media) ถูกใช้เป็นเครื่องมือสร้างพลังให้กับผู้นำ ผู้ใช้มวลชน(mass)มาเป็นพลัง สุดท้ายสื่อมวลชนจึงเป็นเครื่องมือสำคัญอย่างยิ่งในทางการเมืองและภาวการณ์ เช่นนี้สื่อมวลชนจึงต้องถูกใช้ในการแสวงหาอำนาจในสังคมการเมือง โดยไม่ว่าผู้ที่ต้องการแสวงหาอำนาจจะมีสถานะทางสังคมอย่างไร เพียงแต่พวกเขาเหล่านั้นสามารถมีพลังเพียงพอ ในการเข้าถึงสื่อ พวกเขาก็จะมีอำนาจเพียงพอในระดับหนึ่ง ในพื้นที่สาธารณะ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่การเมืองมีการแย่งชิงอำนาจในการกำหนดการรับรู้ของประชาชน และคนในสังคมนั่นเอง

by Phatrsamon Rattanangkun

บทความเกี่ยวข้อง:

ผิดไหม??? ที่คิดต่าง

วิกฤติทุนนิยมเสรีและทิศทางยุทธศาสตร์ขับเคลื่อนของไทย

2010-01-19T19:21:00.007+07:00

โดย ภัทรษมน รัตนางกูร

ระบบเศรษฐกิจทุนนิยม คือระบบที่ชนชั้นนายทุน อาศัยความก้าวหน้าของการปฏิวัติอุตสาหกรรมในประเทศยุโรป ก้าวขึ้นมาเป็นเจ้าของปัจจัยการผลิต เช่น ทุน โรงงาน ไปจ้างแรงงานทำการผลิตสินค้าและบริการ เพื่อนำไปจำหน่ายในระบบตลาด เพื่อหากำไรสูงสุด

ระบบทุนนิยมเป็นระบบเศรษฐกิจใหม่ที่ก้าวหน้ากว่าระบบศักดินา (ระบบเจ้าขุนนางไพร่) ได้เริ่มขยายไปทั่วโลกในคริสต์ศตวรรษที่ 19-20 ผ่านทางลัทธิอาณานิคมและการค้าระหว่างประเทศ โดยประเทศที่พัฒนาทางเศรษฐกิจการเมืองได้ช้ากว่า และมีปัญหาการเอาเปรียบภายในประเทศสูง เช่น สหภาพโซเวียตรัสเซีย ยุโรปตะวันออก จีน ได้ปฏิวัติโค่นล้มระบบศักดินาและทุนนิยม เพื่อสร้างระบบเศรษฐกิจสังคมนิยม คือระบบที่รัฐเป็นเจ้าของปัจจัยการผลิตแทนเอกชน และแบ่งปันผลผลิตกันโดยอาศัยระบบการวางแผนจากส่วนกลางมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1917

ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 20 ประเทศสหรัฐฯ และสหภาพโซเวียตรัสเซีย ซึ่งเป็นผู้นำระบบเศรษฐกิจทั้งสองแบบ คือ ทุนนิยม และสังคมนิยมต่างแข่งขันกันพัฒนาแบบคู่ขนานกันไป ช่วงแรกต่างคนต่างอยู่และต่างคนต่างหนุนช่วยกลุ่มคนในประเทศอื่น เช่น เกาหลี เวียดนาม ทำสงครามกันบ้าง แต่ไม่ได้รบกันโดยตรง จึงมักเรียกว่า สงครามเย็น คือเป็นสงครามทางอุดมการณ์การเมืองเป็นหลัก

เศรษฐกิจทุนนิยมโลกเติบโตในอัตราที่รวดเร็วมากในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ถึงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 20 ด้วยเหตุผลคือ

1. มีความเจริญก้าวหน้าด้านการขนส่งและโทรคมนาคมสูงมาก สามารถขนส่งสินค้าได้มาก เร็วและราคาต่ำ
2. มีการเปิดเสรีทางด้านการเงิน การลงทุนและการค้าระหว่างประเทศสูงกว่ายุคก่อนหน้ามาก บริษัททุนนิยมข้ามชาติจากสหรัฐฯ ยุโรป ญี่ปุ่น ฯลฯ ได้เติบโตและได้ขยายการผลิตการค้าอย่างซับซ้อน ทั้งไปตั้งโรงงานในประเทศต่างๆ ผลิตสินค้าชิ้นส่วนและสินค้าชั้นกลางในบางประเทศส่งไปประกอบในบางประเทศ และส่งไปขายทั่วโลกผ่านบริษัทในเครือข่ายของตัวเอง เพื่อหากำไรสูงสุดของบริษัท

การขยายตัวของทุนนิยมสมัยใหม่ในปลายศตวรรษที่ 20 เป็นไปอย่างสันติวิธี มากกว่ายุคล่าเมืองขึ้นในศตวรรษก่อนหน้านั้น และได้รับการต้อนรับจากรัฐบาลประเทศกำลังพัฒนา ที่เป็นตัวแทนของชนชั้นสูงและชั้นกลาง ที่ได้ประโยชน์ร่วมกับทุนต่างชาติ ทำให้การลงทุนและการค้าระหว่างประเทศขยายตัวในอัตราทวีคูณ รวมทั้งการงทุนค้าขายแลกเปลี่ยนกันในด้านการศึกษา ข้อมูลข่าวสาร วัฒนธรรมด้วย ทำให้ประเทศต่างๆมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกันทางเศรษฐกิจสังคมอย่างใกล้ชิดมากขึ้นอย่างที่เรียกกันว่า โลกแคบลง หรือเป็นโลกที่ไร้พรมแดน

แม้แต่ค่ายประเทศสังคมนิยม เช่น รัสเซีย ยุโรปตะวันออก จีน เวียดนาม ที่เคยปิดตัวเองจากทุนนิยมโลก ก็เปลี่ยนนโยบายมาเปิดประเทศค้าขาย และเปลี่ยนระบบเศรษฐกิจจากสังคมนิยมแบบวางแผนจากส่วนกลางเป็นระบบตลาด (ทุนนิยม) และเปิดให้ต่างชาติมาลงทุนได้อย่างเสรีมากขึ้น จนปัจจุบันกลุ่มประเทศที่เคยเป็นสังคมนิยมกลายเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจทุนนิยมโลกไปแล้ว แถมประเทศขนาดใหญ่อย่าง จีน รัสเซีย ยังเป็นกำลังสำคัญที่ช่วยเพิ่มการผลิตและการบริโภคให้เศรษฐกิจทุนนิยมโลดได้เติบโตมากยิ่งขึ้น

ปัญหาของระบบเศรษฐกิจทุนนิยมโลกที่เกิดขึ้นคือ

1. การเน้นการพัฒนาทุนนิยมอุตสาหกรรม รวมทั้งการทำให้การเกษตรเป็นแบบอุตสาหกรรม คือเน้นผลิตเพื่อขายและส่งออก ได้ทำลายทรัพยากรและสภาพแวดล้อม เช่น ป่าไม้ การใช้พลังงานจากฟอสซิล (น้ำมัน ก๊าซ ถ่านหิน) ในโรงงานอุตสาหกรรม การขนส่ง การทำความร้อนความเย็น และการผลิตการบริโภคอย่างฟุ่มเฟือยด้านต่างๆ ได้ก่อมลภาวะในแผ่นดิน น้ำ อากาศ เกิดภาวะโลกร้อนหรืออุณหภูมิเฉลี่ยสูงขึ้น ภูมิอากาศแปรปรวน เกิดน้ำท่วม ภัยแล้ง พายุ ฯลฯ เพิ่มขึ้น

2. มีการกระจายทรัพย์สินและรายได้อย่างไม่เป็นธรรมระหว่างประเทศร่ำรวยกับประเทศยากจน และระหว่างคนรวยกับคนจนในประเทศส่วนใหญ่เพิ่มขึ้น ทำให้เกิดความไม่สมดุลในสังคม เกิดปัญหาวิกฤติเศรษฐกิจตกต่ำเป็นระยะๆ เกิดสงคราม ความขัดแย้ง การก่อการร้าย ปัญหาอาชญากรรม

3. มีปัญหาการเอาเปรียบแรงงาน การเอาเปรียบผู้หญิง เด็ก ชนกลุ่มน้อย การโยกย้ายอพยพของแรงงานจากชนบทสู่เมือง จากประเทศยากจนสู่ประเทศร่ำรวย

4. มีปัญหาหนี้สิน ความยากจนในกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา

5. มีการรวมศูนย์ทุนและกำไรในมือของบรรษัทข้ามชาติขนาดใหญ่ ของนายทุนเอกชนจากประเทศร่ำรวยเพิ่มขึ้น จนอาจเรียกระบบโลกาภิวัฒน์ว่าเป็น Corporate Globalization คือ ระบบโลกาภิวัฒน์ที่ครอบงำโดยบริษัทขนาดใหญ่ บริษัทที่ใหญ่ที่สุด อย่าง วอล-มาร์ต สโตร์ เคมเลอร์-ไครสเลอร์ มียอดขายปีละกว่า 200,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ สูงกว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมของประเทศไทย ซึ่งเป็นประเทศขนาดกลางมี GDP อยู่อันดับที่ 21 ของโลก บรรษัทข้ามชาติที่ใหญ่ที่สุด 200 บรรษัท มียอดขาย 27.5% ของ GDP ของโลกในปี ค.ศ.1999 และจ้างคนงานเพียง 0.78% ของแรงงานของโลก

บรรษัทข้ามชาติที่ใหญ่ที่สุดเหล่านี้มีอิทธิพลในระบบเศรษฐกิจการเมืองโลกมาก โดยเฉพาะต่อรัฐบาลประเทศพัฒนาอุตสาหกรรม ซึ่งมีอิทธิพลในองค์การค้าโลก ธนาคารโลก และ IMF พวกเขาสามารถชี้นำให้รัฐบาลทุกประเทศทั่วโลกต้องแก้กฏหมาย และดำเนินเปิดทางเสรี ให้บรรษัทข้ามชาติเข้าไปลงทุนจ้างแรงงาน และใช้ทรัพยากรของประเทศเหล่านั้นในราคาต่ำ แต่ขายสินค้าให้ประเทศทั่วโลกในราคาสูง บรรษัทข้ามชาติยังแทรกแซงการเมือง สนับสนุนการโค่นล้มรัฐบาลในประเทศกำลังพัฒนา ที่มีนโยบายชาตินิยม สังคมนิยม เพราะบรรษัทข้ามชาติต้องการให้ประเทศต่างๆ เปิดทางให้ตนเข้าไปลงทุนและค้าขายทำกำไรให้ผู้ถือหุ้นได้อย่างสะดวกเสรี การที่บรรษัททำกำไรและสะสมทุนได้มากขึ้น ทำให้พวกเขาต้องขยายการลงทุน เพื่อหากำไรและดอกเบี้ยตลอดเวลา

บรรษัทข้ามชาติอ้างว่าพวกเขาทำให้โลกเจริญเติบโตก้าวหน้าแต่จริงๆแล้ว พวกเขาทั้งเอาเปรียบชาวโลก และทั้งทำลายทรัพยากร สภาพแวดล้อม ทำให้ทั้งสภาพแวดล้อมทางกายภาพ และสภาพแวดล้อมทางสังคมวัฒนธรรมของโลกทรุดโทรมลง

อะไรกำลังเกิดขึ้นกับระบบทุนนิยม?

การที่เศรษฐกิจสหรัฐฯมีขนาดใหญ่เกือบจะเท่ากับครึ่งหนึ่งของเศรษฐกิจโลก วิกฤติแฮมเบอร์เกอร์ที่เกิดขึ้นจึงมีขนาดใหญ่กว่าที่คาดคิด เม็ดเงินที่อัดฉีด เข้าไปในการแก้ไขปัญหามีสภาพที่เรียกว่า “ถมเท่าไหร่ ก็ไม่เต็ม” ซึ่งเป็นเม็ดเงินจำนวนมหาศาลเกือบ 1 ล้านล้านเหรียญสหรัฐฯหรือกว่า 33 ล้านล้านบาท ตั้งแต่เดือน พ.ค. ปี 2550 เป็นต้นมา จากผลการขาดทุนอย่างมโหฬารของธนาคารพาณิชย์ และสถาบันการเงินขนาดใหญ่หลายแห่งในสหรัฐฯ ที่จำต้องตัดสินใจเลิกจ้าง พนักงานของธนาคารพาณิชย์ขนาดใหญ่ในสาขาต่างๆทั่วโลกมากกว่า 20,000 คน ในฐานะที่เป็นผู้ปล่อยกู้สินเชื่อซ้อนสินเชื่อ โดยวิธีการนำสินเชื่อนั้นเข้าสู่ระบบ การแปลงสินทรัพย์เป็นหลักทรัพย์(Securitization) อีกหลายทอด

สถานการณ์ดังกล่าวบ่งชี้ให้เห็นสภาพเศรษฐกิจของครัวเรือนอเมริกันที่เต็มไปด้วยการกู้หนี้ยืมสินมาเพื่อการใช้จ่ายไม่ใช่เพื่อการผลิต จึงเป็นที่คาดการณ์ว่าไม่นานหลังจากที่สินเชื่อด้อยคุณภาพหรือคุณภาพต่ำ เหล่านี้ต้องกลายเป็นหนี้สูญหรือหนี้ที่ไม่สามารถชำระได้ สิ่งที่จะตามมา ให้เห็นในลำดับต่อไปก็คือสินเชื่อส่วนบุคคลและบัตรเครดิต ก็จะไม่สามารถชำระหนี้ ได้ด้วยเช่นเดียวกับสินเชื่อเช่าซื้อรถที่จะตามมา

ความเสียหายยังคงส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ การลงทุนในตลาดหุ้นทั่วโลกไม่เฉพาะแต่ในดัชนีหุ้นสหรัฐฯ แต่ยังลามถึงตลาดหุ้นในยุโรปและเอเชียที่ต่างก็ร่วงลงอย่างรุนแรงด้วย เพราะไม่เพียงแต่กองทุนซึ่งได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากธนาคาร และสถาบันการเงิน จะเทขายหุ้นออกมาอย่างหนัก เพื่อนำเงินที่ได้ไปชดเชยผลการขาดทุนในสินเชื่อซับไพร์มเท่านั้น แต่หลายกองทุนในตะวันออกกลาง ยุโรป และเอเชีย ยังต้องระดมเม็ดเงินเท่าที่จะหาได้จากสินค้าคอมมอดิตี้เหล่านี้เพื่อนำไปพยุงฐานะของกิจการที่เป็นตัวจักรสำคัญของการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสหรัฐฯ ไม่ให้ต้องลากเอาระบบเศรษฐกิจของประเทศตนกระเทือนไปด้วย
ย้อนหลังไปไม่นาน จากการให้สัมภาษณ์ของอดีตผู้ว่าธนาคารกลางของอเมริกา นายอลัน กรีนสแปน เกี่ยวกับความเห็นของเขาต่อระบบทุนนิยมที่ประสบความสำเร็จสูงสุดมากกว่าระบบเศรษฐกิจอื่นๆ จนได้นำพาประเทศสหรัฐอเมริกา และเศรษฐกิจโลกไปสู่ความเจริญอย่างรวดเร็วที่ไม่เคยเห็นมาก่อนในยุคสมัยใด โดยนายกรีนสแปนก็ได้กล่าวอย่างภูมิใจว่า เป็นเพราะ ระบบทุนนิยมที่อเมริกาใช้อยู่นั้น เป็นระบบดี ให้โอกาสในการแข่งขันอย่างเสมอภาค และให้โอกาสการระดมทุนไปยังผู้ที่มีความสามารถ (ไม่ใช่เพราะว่าเป็นลูกใคร หลานใคร เพื่อนใคร) อีกทั้งเป็นระบบที่มีการตรวจสอบและคานอำนาจกันระหว่างสถาบันเอกชน โดยรัฐแทบจะไม่ต้องเข้าไปยุ่งเกี่ยว ทุกอย่างเป็นไปตามกลไกตลาด และนั่นก็ทำให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดตามมา
มาวันนี้คำให้สัมภาษณ์ดังกล่าวคงเป็นคำกล่าวที่เป็นอุดมคติบนอากาศไปแล้ว และก็มีคำถามกลับมามากมายว่า หลังจากวิกฤตการณ์ครั้งนี้ ระบบทุนนิยมที่เราเคยเห็นอาจจะถึงคราวอวสาน แล้วหน้าตาของระบบทุนนิยมใหม่นี้จะเป็นอย่างไร?

ประเทศไทยจะฟื้นตัวทางเศรษฐกิจได้ด้วยแนวคิดทฤษฎีใดบ้าง?

แม้ระบบการเงินของไทยจะหลีกเลี่ยงผลกระทบโดยตรงของวิกฤตซับไพรม์ได้ แต่ประเทศไทยซึ่งพึ่งพิงการส่งออกสินค้าและบริการอย่างมากก็ถูกกระทบอย่างรุนแรงโดยอ้อมจากวิกฤตนี้ เนื่องจากวิกฤตนี้ส่งผลให้เศรษฐกิจโลกตกต่ำและการค้าระหว่างประเทศลดลง การส่งออกและระบบเศรษฐกิจไทยจึงประสบปัญหาอย่างหนัก ดังเห็นได้จากในไตรมาสที่ 1-3 ของปี 2551 การส่งออกขยายตัวมากกว่าร้อยละ 20 แต่ในไตรมาสที่ 4 การส่งออกหดตัวถึงร้อยละ 9.4 และผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ติดลบร้อยละ 4.2 ทำให้ตัวเลขการเติบโตทั้งปีอยู่ที่เพียงร้อยละ 2.6 ซึ่งต่ำกว่าประมาณการ ความเสียหายชัดเจนขึ้นในไตรมาสแรกของปี 2552 เมื่อการส่งออกหดตัวถึงร้อยละ 20 และ GDP ติดลบร้อยละ 7.1 ซึ่งเป็นความตกต่ำในระดับใกล้เคียงกับที่เกิดขึ้นในช่วงหลังวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 แนวโน้มการเติบโตของเศรษฐกิจไทยขึ้นอยู่กับแนวโน้มการเติบโตของระบบเศรษฐกิจและการค้าในระดับโลกและระดับภูมิภาค ในขณะที่มีสัญญาณเป็นครั้งคราวว่าเศรษฐกิจของประเทศตะวันตกอาจจะเริ่มถึงจุดต่ำสุดในอนาคตที่ไม่ไกลนัก แต่การมองโลก ในแง่ดีเกินไปก็ดูจะประมาท ในกรณีวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 แม้เศรษฐกิจถึงจุดต่ำสุดแล้วแต่ปัญหาก็ยังไม่จบสิ้น กล่าวคือ เศรษฐกิจไทยดิ่งไปถึงจุดต่ำสุดในห้าถึงหกไตรมาสนับจากเริ่มเกิดวิกฤต แต่ต้องใช้เวลาถึงห้าปีก่อนที่ GDP จะกลับมาอยู่ในระดับก่อนวิกฤต ส่วนการลดลงของอัตราหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้นั้น กว่าจะอยู่ในระดับต่ำกว่าร้อยละ 10 ต้องใช้เวลาถึงประมาณแปดปีด้วยกัน

วิกฤติปัจจุบันอาจจะจัดการได้ยากกว่าวิกฤตในปี 2540 เศรษฐกิจของประเทศพัฒนาแล้วไม่ได้รับผลกระทบมากนักในช่วงของวิกฤตปี 2540 (ยกเว้นญี่ปุ่นซึ่งมีความเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจกับส่วนอื่นๆ ของเอเชียตะวันออกอย่างแนบแน่น) ดังนั้นจึงมีอุปสงค์ต่อสินค้าส่งออกจากเอเชียตะวันออกที่เพิ่มขึ้นได้ แต่วิกฤตปัจจุบันแตกต่างไป โดยนำไปสู่การหดตัวของอุปสงค์ของสินค้าส่งออกไปทั่วโลก สถานการณ์นี้กระทบต่อตัวแบบการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่มีการส่งออกเป็นตัวนำของเอเชียตะวันออก

ดังนั้นการแก้วิกฤตปัจจุบันอย่างยั่งยืนเกี่ยวพันไม่แต่เพียงกับการกำกับดูแลทางการเงินให้เข้มแข็งขึ้นในทุกหนแห่ง แต่รวมถึงการมีกลไกที่ดีขึ้นเพื่อป้องกันการสะสมความไม่สมดุลทางเศรษฐกิจของโลกดังที่เกิดขึ้นในทศวรรษที่ผ่านมา ซึ่งการแก้ปัญหาความไม่สมดุลทางเศรษฐกิจของโลกที่ฝังรากลึกนั้นต้องอาศัยเวลา เนื่องจากหลายประเทศหรือหลายกลุ่มเศรษฐกิจที่สำคัญจะต้องปรับโครงสร้างเศรษฐกิจขนานใหญ่
กระทั่งสหรัฐอเมริกายังต้องบริโภคและนำเข้าให้น้อยลง และต้องส่งออกมากขึ้น ขณะที่เอเชียตะวันออกและคู่ค้าที่สำคัญอื่นๆ ของสหรัฐอเมริกาจะต้องกระทำในทางตรงกันข้าม ด้วยเหตุนี้ย่อมทำให้ต้องมีการปรับตัวในระดับผู้ประกอบการและสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจในระดับจุลภาคด้วย เช่นการฝึกอบรมแรงงานให้สามารถเปลี่ยนไปทำงานในภาคเศรษฐกิจใหม่ได้ รวมถึงการแก้ปัญหาความไม่สมดุลทางเศรษฐกิจของโลกอาจต้องรวมถึงการปรับค่าของเงินสกุลสำคัญๆ ซึ่งย่อมสร้างผลกระทบต่อประเทศต่างๆ อย่างมากมาย
ในระยะสั้นประเทศต่างๆ ได้อัดฉีดเม็ดเงินเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจขนานใหญ่เพื่อพยุงเศรษฐกิจในภาวะที่การส่งออกหดตัวลง ส่วนในระยะปานกลางจำเป็นต้องปรับโครงสร้างการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยประเทศแถบเอเชียตะวันออกจำเป็นต้องพึ่งการส่งออกให้น้อยลงและเสริมด้วยอุปสงค์อื่นๆ จากภายในประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งควรเพิ่มการลงทุนในโครงการต่างๆ ของภาครัฐ เพราะภาคเอกชนยังคงต้องอ่อนแอไปอีกระยะหนึ่ง
ซึ่งการพัฒนาโดยใช้การลงทุนและอุปสงค์อื่นๆ ภายในประเทศให้มากขึ้นนี้ยังต้อง ระวังไม่ให้เกิดภาวะเศรษฐกิจฟองสบู่และการขาดดุลบัญชีเดินสะพัดในระดับที่สูง คล้ายกับที่ได้เกิดขึ้นก่อนวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 อีกด้วย ต้องดูแลไม่ให้เกิดการลงทุนที่เกินตัว รวมทั้งต้องพิจารณาคุณภาพของการลงทุนให้เหมาะสม เพราะประเทศไทยมีประสบการณ์ที่ไม่ดีอยู่มากมายในอดีตที่โครงการลงทุนขนาดใหญ่ที่ริเริ่มโดยภาครัฐล้มเหลวมาหลายโครงการ

นอกจากนี้ยังมียุทธศาสตร์อื่นๆ ที่จะช่วยเสริมการขยายตัวของระบบเศรษฐกิจได้อย่างยั่งยืนในภาวะที่การส่งออกมีบทบาทน้อยลงในอนาคต โดยมีแนวความคิดและทฤษฎีประกอบยุทธ์ศาสตร์ ดังต่อไปนี้

1. ยกระดับประสิทธิภาพในการผลิตรวม
การยกระดับประสิทธิภาพในการผลิตรวมหมายถึงการเพิ่มผลผลิตโดยใช้ปัจจัยการผลิตเท่าเดิม ซึ่งถ้าทำได้จะเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการสร้างความเติบโตให้สมดุลมากขึ้นและสามารถแข่งขันได้ดีขึ้นในระยะยาว ในเรื่องนี้ประเทศไทยยังมีสิ่งที่ต้องปรับปรุงอีกมากเมื่อเทียบกับประเทศคู่แข่งอื่นๆ โดยเฉพาะในสองเรื่องได้แก่
• การยกระดับทุนมนุษย์ด้วยการพัฒนาการศึกษาและการฝึกอบรม และ
• การยกระดับความสามารถด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยเฉพาะอย่างยิ่งการวิจัยและพัฒนาด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่จะสามารถนำเอาไปใช้ได้จริงในเชิงพาณิชย์

2. พัฒนาโครงข่ายการผลิตในอุตสาหกรรมต่างๆ
คือการเพิ่มสัดส่วนของการผลิตสินค้าต่างๆ ที่ผลิตได้ภายในประเทศ ซึ่งจะเป็นการช่วยเพิ่มอุปสงค์ภายในประเทศ โดยเฉพาะอุปสงค์ต่อสินค้าขั้นกลาง การดำเนินการนี้ไม่ได้ต้องการส่งเสริมการกีดกันสินค้านำเข้า แต่เพื่อเป็นการสนับสนุนให้ประเทศมีฐานการผลิตที่หลากหลายและลงลึกมากขึ้น โดยจะต้องพัฒนาเครือข่ายของกลุ่มอุตสาหกรรมภายในประเทศไปในทิศทางที่ถูกต้องและต้องจัดเตรียมระบบโลจิสติกส์ที่มีประสิทธิภาพ

ประเด็นสำคัญของการลดการนำเข้าสินค้าขั้นกลางคือ การเพิ่มความสามารถในการผลิตของผู้ผลิตภายในประเทศเพื่อให้ผู้ผลิตเหล่านี้สามารถเชื่อมต่อกับห่วงโซ่อุปทานของอุตสาหกรรมต่างๆ ได้มากขึ้นเรื่อยๆ
จากกรณีตัวอย่างอุตสาหกรรมยานยนต์ ในช่วงต้นอุตสาหกรรมยานยนต์ส่วนใหญ่เป็นเพียงแค่การประกอบชิ้นส่วนสำเร็จรูปที่นำเข้าจากต่างประเทศ ต่อมาจึงค่อยมีการผลิตชิ้นส่วนต่างๆ ภายในประเทศมากขึ้น เนื่องจากผู้ผลิตภายในประเทศยกระดับคุณภาพผลิตภัณฑ์จนได้มาตรฐานสากล โดยในปัจจุบันอุตสาหกรรมรถยนต์ของไทยมีความสามารถในการแข่งขันสูงด้วยการมีส่วนประกอบที่ผลิตภายในประเทศมาก และชิ้นส่วนที่ผลิตภายในประเทศก็สามารถส่งออกไปขายในต่างประเทศได้ด้วย

3. ลดสัดส่วนการใช้พลังงาน
สัดส่วนของพลังงานที่นำเข้าเพิ่มขึ้นจากต่ำกว่าร้อยละ 4 ของ GDP ในปี 2541 เป็นร้อยละ 12 ถึง 14 ของ GDP ในปี 2549-2551 ดังนั้นเศรษฐกิจไทยจึงตกอยู่ในภาวะเปราะบางอย่างมากเมื่อราคาพลังงานสูงขึ้น
โดยการใช้พลังงานอย่างไม่มีประสิทธิภาพเป็นปัญหาที่ใหญ่กว่าการไม่มีแหล่งพลังงานในประเทศอย่างเพียงพอ โดยรถยนต์ที่ใช้เชื้อเพลิงอย่างมีประสิทธิภาพและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมน่าจะเป็นอนาคตที่สดใสสำหรับอุตสาหกรรมรถยนต์ของไทยในอนาคตอันใกล้

4. การแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำของการกระจายรายได้
การกระจายรายได้นับเป็นประเด็นปัญหาใหญ่มาก ความเหลื่อมล้ำที่สูงนั้นส่งผลให้ตลาดภายในประเทศมีขนาดเล็ก เนื่องจากความมั่งคั่งกระจุกตัวอยู่ในหมู่คนรวยเพียง20% ของประชากรทั้งประเทศ โดยหากมีการแก้ปัญหาการกระจายรายได้ได้สำเร็จจะทำให้เขนาดของตลาดภายในประเทศเพิ่มขึ้นรวมถึงการเติบโตเกิดความสมดุลมากขึ้นด้วย

มาตรการในการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำของการกระจายรายได้ อาจจะประกอบด้วย 3 แนวนโยบายดังนี้

1. การอาศัยกลไกตลาดเป็นเครื่องมือในการสร้างการแข่งขัน เพื่อประสิทธิภาพในระบบเศรษฐกิจ และลดการผูกขาดตัดตอน
2. การใช้นโยบายการคลังโดยผ่านนโยบายภาษีอากรและการใช้จ่ายสาธารณะ เพื่อลดความเหลื่อมล้ำโดยการทำให้ฐานะโดยเปรียบเทียบของกลุ่มคนรวยลดลง โดยผ่านระบบภาษีและเพิ่มฐานะโดยเปรียบเทียบของกลุ่มคนจนได้เพิ่มขึ้นโดยผ่านระบบการใช้จ่ายสาธารณะของรัฐบาล
3. การใช้นโยบายทางด้านอื่นๆ ที่จะเป็นการเพิ่มศักยภาพหรือโอกาสของกลุ่มคนยากจน ให้สามารถแข่งขันกับกลุ่มคนรวยได้ เช่น การให้โอกาสทางการศึกษาและการเพิ่มทุนมนุษย์ โดยไม่ให้ฐานะทางรายได้ของครอบครัวเป็นอุปสรรคต่อการศึกษาหาความรู้ดังกล่าว และการได้รับการดูแลจากรัฐโดยผ่านรัฐสวัสดิการในสภาวะพิเศษ เช่น ในยามชราภาพ หรือความไม่สามารถประกอบอาชีพได้ตามปกติ เพื่อไม่ให้ฐานะความเป็นอยู่โดยเปรียบเทียบของคนกลุ่มนี้ลดลง เมื่อเทียบกับคนกลุ่มอื่นในสังคม

โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิ่งสำคัญที่จะเกิดตามมาจากการกระจายรายได้ที่เท่าเทียมกันคือ สามารถช่วยลดการแยกขั้ว-แบ่งสีทางการเมืองที่กำลังเป็นสาเหตุสำคัญในการ ทำลายเศรษฐกิจและการเมืองไทยที่เกิดขึ้นอย่างรุนแรงขณะนี้ได้อย่างดีอีกด้วย

By Phatrsamon Rattanangkun

บทความที่เกี่ยวข้อง:

ปัญหาเศรษฐกิจและสังคมไทยภาคชนบท

วิเคราะห์ศักยภาพทางสังคมไทยสู่การกำหนดยุทธศาสตร์ในการปรับโครงสร้างเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจ

ปัจจัยสำคัญในการพัฒนาประเทศและยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศสู่ความยั่งยืน

วิกฤตทุนนิยมเสรี... ไทยกำลังฝ่าโลกาภิวัตน์ไปทางไหน?

แนวคิดและองค์ความรู้ประกอบยุทธศาสตร์การพัฒนาองค์กร

2010-01-16T20:07:00.000+07:00

การที่ธุรกิจเป็นเกมการแข่งขันที่เต็มไปด้วยความซับซ้อนและมีทิศทางทวีความรุนแรงมากขึ้นทุกขณะ ด้วยเหตุแห่งการเปลี่ยนแปลงของปัจจัยแวดล้อมอย่างต่อเนื่องและรวดเร็วมากขึ้น องค์กรต่างๆ จึงจำเป็นต้องดำเนินการเพื่อตอบสนองต่อสภาพแวดล้อมที่เกิดขึ้นอย่างเหมาะสมและทันท่วงที

การพัฒนาองค์กร (Organization Development)จึงได้ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารและพัฒนา เพื่อก้าวทันการเปลี่ยนแปลงและเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับองค์กรอย่างเป็นระบบมากยิ่งขึ้น

องค์ประกอบของการพัฒนาองค์กร (Organization Development )
1. พื้นฐานทางด้านสังคมศาสตร์
2. ให้ความสำคัญกับการพัฒนาสมาชิกขององค์กร
3. เพิ่มความสามารถในการทำงานของคนในองค์กร

โดยสามารถกล่าวถึงสาเหตุแห่งการพัฒนาองค์กรได้ดังนี้

1. ความซับซ้อนและความหลากหลายขององค์กร จากวิวัฒนาการที่องค์กรมีการปรับตัวจนมีโครงสร้างที่ซับซ้อนหลากหลายรูปแบบมากขึ้น เช่นการรื้อปรับระบบ(Reengineering) การแตกออกเป็นหน่วยธุรกิจย่อย (Business Unit)ฯลฯ ซึ่งได้มีการเปลี่ยนระบบและวิธีการทำงาน จึงจำเป็นต้องมีการวางแผนอย่างถี่ถ้วนในการพัฒนาองค์กรเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ทั้งนี้เพื่อเตรียมความพร้อมให้แก่ทั้งบุคคลและองค์กร

2. พลวัตของสภาพแวดล้อม การขยายตัวและเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมภายนอก เช่นเศรษฐกิจ สังคมวัฒนธรรม การเมือง เทคโนโลยี เป็นตัวผลักดันให้องค์กรต้องปรับตัวและดำเนินงานเพื่อตอบสนองความต้องการขั้นพื้นฐานของแรงงานเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

3. ความยืดหยุ่นและการตอบสนองต่อปัญหา จากการเปลี่ยนแปลงและความผันผวนของสภาพแวดล้อม องค์กรจึงต้องมีความยืดหยุ่นต่อแรงกดดัน ทั้งนี้เพื่อเป็นการสนองตอบอย่างรวดเร็ว เหมาะสมและถูกต้อง
4. แรงผลักดันของเทคโนโลยี
การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีในอุตสาหกรรมทำให้องค์กรต้องปรับเปลี่ยนเทคโนโลยี เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการทำงาน โดยมีเทคโนโลยีที่สำคัญดังนี้

4.1 เทคโนโลยีสารสนเทศ (Information Technology) หรือ IT ได้แก่ คอมพิวเตอร์ ชุดคำสั่ง อุปกรณ์สื่อสาร และระบบ Internet จะเป็นกลจักรสำคัญในการสร้างประสิทธิภาพ และความคล่องตัวให้แก่องค์กร ผ่านระบบการจัดการข้อมูลที่เหมาะสม ช่วยให้การตัดสินใจแก้ไขปัญหามีความถูกต้องและเหมาะสม
4.2 เทคโนโลยีการผลิตและการปฏิบัติงาน (Production/Operations Technology) เป็นเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่ช่วยให้การผลิตมีประสิทธิภาพ และผลผลิตสูงขึ้น เพิ่มความสะดวกรวดเร็วมากขึ้น ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการเพิ่มผลผลิต (Productivity) ทางธุรกิจ
4.3 เทคโนโลยีการบริหารงาน (Management Technology) เป็นเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่ช่วยให้การทำงานขององค์กรมีประสิทธิภาพ ทั้งในด้านการวางแผน การปฏิบัติการ และการควบคุม เช่น Benchmarking การบริหารคุณภาพโดยรวม (Total Quality Management : TQM ) โดยให้ความสำคัญกับการพัฒนาทั้งโครงสร้างและการทำงานขององค์กรให้ก้าวหน้าและทันสมัย

5. การตื่นตัวด้านจริยธรรมและความรับผิดชอบต่อสังคม การให้ความสำคัญกับการดำเนินงานของธุรกิจอย่างมีจริยธรรม ซื่อสัตย์ และรับผิดชอบต่อสังคม สิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะพนักงานซึ่งเป็นส่วนประกอบที่สำคัญอันดับหนึ่งขององค์กร ทั้งนี้เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการทำงานอย่างทุ่มเทต่อองค์กรอย่างสูงสุด

แนวคิดและองค์ความรู้ที่สำคัญประกอบยุทธศาสตร์แห่งการพัฒนาองค์กรเพื่อความอยู่รอดภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ มีดังต่อไปนี้

1. พัฒนาสู่องค์กรแห่งการเรียนรู้ (Learning Organization)

แนวคิดองค์กรแห่งการเรียนรู้ (Learning Organization) มุ่งเน้นการพัฒนาการเรียนรู้สู่ภาวะผู้ นำในองค์กร (Leadership) และการเรียนรู้ร่วมกัน ของคนในองค์กร (Team Learning) เพื่อเกิดการถ่ายทอดแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ประสบการณ์ และทักษะร่วมกันโดยการเชื่อมโยงรูปแบบการทำงานเป็นทีม (Team working) สร้างกระบวนการในการเรียนรู้และสร้างความเข้าใจเตรียมรับกับความเปลี่ยนแปลง และเป็นการเปิดโอกาสให้ทีมมีอำนาจในการตัดสินใจ (Empowerment) เพื่อบรรยากาศของการคิดริเริ่ม (Initiative) และการสร้างนวัตกรรม (Innovation) ซึ่งจะทำให้เกิดองค์กรที่เข้มแข็ง พร้อมเผชิญสภาวะการแข่งขันที่เกิดขึ้นตลอดเวลา

หัวใจสำคัญของ Learning Organization

1. Personnal Mastery : มุ่งสู่ความเป็นเลิศ และรอบรู้
2. Mental Model มีรูปแบบวิธีการคิดและมุมมองที่เปิดกว้าง ผลลัพธ์ที่ได้จากแนวคิดนี้แบ่งเป็น 3 ลักษณะคือ
2.1 เจตคติ หรือท่าที ความรู้สึก
2.2 ทัศนคติหรือแนวความคิดเห็น
2.3 กระบวนทัศน์หรือกรอบความคิด แนวปฏิบัติ
3. Shared Vission การสร้างวิสัยทัศน์ร่วมกัน โดยร่วมกันบูรณาการให้เกิดเป็นรูปธธรรมในอนาคต
4. Team Learn การเรียนรู้ร่วมกันเป็นทีม
5. System Thinking ความคิดความเข้าใจเชิงระบบ ทุกคนควรมีความสามารถในการเข้าใจถึงความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งต่าง ๆ ที่เป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบ คือนอกจากมองภาพรวมแล้วยังควร ต้องมองรายละเอียดของส่วนประกอบย่อยให้ออกด้วย ทั้งนี้เพื่อเผชิญกับความสลับซับซ้อนที่เกิดขึ้นโดยบรรลุผล

องค์ประกอบขององค์การแห่งการเรียนรู้ มีกระบวนการ ดังนี้

1. กำหนดกลยุทธ์ที่เหมาะสมในเชิงปฏิบัติการ คือ
1.1 กลยุทธ์ชี้นำ (Surge Strategy) โดยคณะผู้บริหารระดับสูงร่วมรับผิดชอบและสนับสนุน
1.2 กลยุทธ์ปลูกฝัง(Cultivate Strategy) โดยให้คณะทำงานในสายงานด้านทรัพยากรบุคคลเป็นผู้รับผิดชอบ
1.3 กลยุทธ์ปฏิรูป (Transform Strategy) โดยคณะทำงานพิเศษจากทุก ๆ หน่วยงานในองค์การมาร่วมกันรับผิดชอบดำเนินการ
2. กำหนดแผนงานให้ชัดเจน
3. เปิดโอกาสให้ทุกคนได้รับรู้กลไกของการพัฒนาและผลกระทบทุก ๆ ด้านที่จะเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลง
4. พัฒนาพื้นฐานสำคัญขององค์การเรียนรู้ดังนี้
4.1 มุ่งสู่ความเป็นเลิศ (Personal Mastery) โดยคำนึงถึงประเด็นต่าง ๆ เหล่านี้

• การสร้างวิสัยทัศน์ส่วนตน (Personal Vission)
• มุ่งมั่นสร้างสรรค์ (Creative Tension)
• ใช้ข้อมูลเพื่อวิเคราะห์และตัดสินใจ เพื่อให้มีระบบคิด และการตัดสินใจที่ดี
• ฝึกใช้จิตใต้สำนึก (Subconcious) สั่งงาน
4.2 รูปแบบวิธีการคิดและมุมมองที่เปิดกว้าง (Mental Model)
4.3 การสร้างและสานวิสัยทัศน์ (Share Value)
4.4 การเรียนรู้ร่วมกันเป็นทีม (Team Learn)
4.5 ความคิดความเข้าใจเชิงระบบ (System Thinking)
5. พัฒนาพนักงานในระดับผู้นำองค์การ ไม่ว่าจะเป็นหัวหน้าโครงการ หรือหัวหน้าทีมงาน ให้มีความเข้าใจบทบาทของผู้นำในองค์กรเรียนรู้จะได้มีการปฏิบัติติให้มีคุณลักษณะเป็นผู้มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ เป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ และเป็นผู้ให้การสนับสนุนผู้อื่นในการปฏิบัติงานให้ราบรื่น
6. มอบหมายพันธกิจ (Mission) ต่าง ๆ แก่ทีมงานเพื่อให้อำนาจให้แก่พนักงานตัดสินใจ เกิดความคล่องตัว
7. สร้างวัฒนธรรมองค์กรด้านการพัฒนาปรับปรุงงานให้ดีขึ้นตลอดเวลา
8. ประเมินผล (Assessment) เพื่อปรับปรุงผลงานเสมอๆ

Learning Organization transformation Process ประกอบด้วย 4 ขั้นตอนหลัก คือ

1. การวินิจฉัยองค์กร (Organization Diagnosis) การทำความเข้าใจและอธิบายสถานการณ์ปัจจุบันเพื่อกำหนดแนวทางแก้ไขปัญหา และเสนอแนะวิธีการพัฒนาองค์กรในอนาคต
2. การกำหนดกลยุทธ์และวางแผนพัฒนาองค์กร ( Establish OD Strategy and Implementation Plan ) คือการนำข้อมูลจากการวินิจฉัยองค์กร มากำหนดแผนพัฒนาองค์กรเลือกเทคโนโลยีและระดับในการพัฒนาองค์กรและร่างแผนปฏิบัติงานเพื่อให้การดำเนินงานบรรลุผลตามเป้าหมายที่ต้องการ
3. การนำกลยุทธ์การพัฒนาองค์กรไปประยุกต์ (OD Intervention) หรือการแทรกแซงการพัฒนาองค์กรโดยมีการกำหนดหน้าที่และความรับผิดชอบในการทำแผนการพัฒนาองค์กร ที่มีการวางแผนปฏิบัติงาน ตารางกิจกรรม กำหนดตารางเวลา และผู้รับผิดชอบอย่างชัดเจน ตลอดจนมีการเตรียมพร้อมที่จะแก้ไขปัญหาอยู่ตลอดเวลา จัดว่าเป็นขั้นตอนที่มีความสำคัญต่อความสำเร็จหรือความล้มเหลวในการพัฒนาองค์กร
4. การประเมินการพัฒนาองค์กร (OD Evaluation) ช่วยในการติดตามตรวจสอบว่าสอดคล้องกับเป้าหมายและมาตรฐานที่กำหนดไว้หรือไม่เพียงใด

2. วางแผนรองรับการเปลี่ยนแปลงของธุรกิจด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศ (Planning for Business Change with IT)

การวางแผนระบบสารสนเทศเป็นส่วนประกอบที่สำคัญของการวางแผนขององค์กร โดยความเหมาะสมจะต้องประกอบไปด้วยวัตถุประสงค์หลักดังนี้
• การวางแนวธุรกิจ (Business Alignment) การลงทุนในเทคโนโลยีสารสนเทศด้วยวิสัยทัศน์ทางธุรกิจและเป้าหมายกลยุทธ์ทางธุรกิจขององค์กร
• ความได้เปรียบในการแข่งขัน (Competitive Advantage) การแสวงหาประโยชน์ทางเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อสร้างระบบสารสนเทศธุรกิจนวัต กรรมและกลยุทธ์สำหรับความได้เปรียบในการแข่งขัน
• การจัดการทรัพยากร (Resource Management) พัฒนาแผนงานสำหรับการจัดการที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลของทรัพยากรระบบ สารสนเทศของบริษัท รวมทั้งบุคลากรระบบสารสนเทศ ฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ ข้อมูล และทรัพยากรเครือข่าย
• สถาปัตยกรรมเทคโนโลยี (Technology Architecture) พัฒนานโยบายเทคโนโลยีและออกแบบสถาปัตยกรรมเทคโนโลยีสารสนเทศสำหรับองค์กร
โดยมีส่วนประกอบหลักดังนี้

- ฐานงานเทคโนโลยี (Technology Platform) ระบบคอมพิวเตอร์ โปรแกรมประยุกต์ และเครือข่ายโทรคมนาคมที่ทำให้เกิดการใช้งานคอมพิวเตอร์และโครงสร้างพื้นฐานที่สนับสนุนการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในธุรกิจ
- ทรัพยากรข้อมูล (Data Resources) ฐานข้อมูลดำเนินการและฐานข้อมูลพิเศษหลายประเภท รวมทั้งคลังข้อมูลหรือโกดังข้อมูล (Data Warehouse) ฐานข้อมูลเชิงวิเคราะห์ (Analytical Database) และแหล่งเก็บข้อมูลภายนอก (External Data Bank) ในการเก็บและให้ข้อมูลสำหรับกระบวนการเชิงธุรกิจและการสนับสนุนการตัดสินใจ ด้านการจัดการ
- แฟ้มสะสมระบบงาน (Applications Portfolio) ระบบงานเชิงธุรกิจของเทคโนโลยีสารสนเทศได้ถูกออกแบบเป็นแฟ้มสะสมของระบบ สารสนเทศที่สนับสนุนหน้าที่หลักของธุรกิจ นอกจากนี้ แฟ้มสะสมระบบงานควรจะรวมการสนับสนุนสำหรับการเชื่อมโยงทางธุรกิจระหว่าง องค์กร (Interorganizational Business Linkages) การตัดสินใจด้านการจัดการ การใช้งานคอมพิวเตอร์และความร่วมมือของผู้ใช้ และการริเริ่มกลยุทธ์เพื่อความได้เปรียบด้านการแข่งขัน
- องค์กรเทคโนโลยีสารสนเทศ ( IT Organization) โครงสร้างองค์กรของภาระงานระบบสารสนเทศภายในบริษัทและการกระจายของผู้เชี่ยว ชาญระบบสารสนเทศระหว่างสำนักงานใหญ่และหน่วยธุรกิจ ที่สามารถออกแบบ (Design) และออกแบบใหม่ (Redesign) เพื่อให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงกลยุทธ์ของธุรกิจ รูปแบบขององค์กรเทคโนโลยีสารสนเทศขึ้นอยู่กับปรัชญาด้านการจัดการ วิสัยทัศน์ของธุรกิจ และกฎเกณฑ์กลยุทธ์ทางธุรกิจ/ เทคโนโลยีสารสนเทศ ระหว่างกระบวนการวางแผนเชิงกลยุทธ์นั้น

ระเบียบวิธีวางแผนระบบสารสนเทศ (Information Systems Planning Methodologies)

1.การเข้าถึงด้วยภาพและเรื่องราว (Scenario Approach)
ผู้จัดการและนักวางแผนพยายามอย่างต่อเนื่องในหลายๆวิธีที่จะทำให้การวางแผน นั้นง่ายขึ้น ถูกต้องมากขึ้น และสัมพันธ์กับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในโลกธุรกิจที่แท้จริง การเข้าถึงด้วยภาพและเรื่องราวสำหรับการวางแผนเป็นที่นิยม เนื่องจากไม่ค่อยเป็นทางการและเป็นกรรมวิธีวางแผนเชิงกลยุทธ์สำหรับทีมวาง แผนที่ใกล้เคียงความเป็นจริงมาก
ในการเข้าถึงด้วยภาพและเรื่องราวนั้น ทีมผู้จัดการและผู้มีส่วนร่วมในการวางแผนอื่นๆอยู่ในสิ่งที่ผู้เขียนการใน เรื่องจัดการ Perter Senge เรียกว่า การฝึกฝนบนโลกใบเล็ก (Microworld) หรือโลกเสมือน (Virtual World) โลกใบเล็กนี้ เป็นการจำลองแบบการฝึกฝนซึ่งมีลักษณะเป็นเพียงส่วนเล็กๆในโลกจริง ในการฝึกฝนจำลองแบบนั้น ผู้จัดการสามารถสร้างประสบการณ์ ประเมินภาพและเรื่องราวที่หลากหลายของสิ่งที่กำลังจะเกิดขึ้นหรือสิ่งที่อาจ จะเกิดในโลกจริงได้อย่างปลอดภัย

ดังนั้นในการเข้าถึงด้วยภาพและเรื่องราวเพื่อวางแผนเชิงกลยุทธ์ของระบบ สารสนเทศนั้น ทีมของธุรกิจและผู้จัดการระบบสารสนเทศสามารถสร้างและประเมินภาพและเรื่องราว ของธุรกิจหลายๆอย่าง เช่น สมมุติฐานในสิ่งที่ธุรกิจจะเป็นในสามถึงห้าปีในอนาคต และบทบาทที่เทคโนโลยีสารสนเทศสามารถหรือเล่นในภาพและเรื่องราวในอนาคต ทางเลือกของภาพและเรื่องราวได้ถูกสร้างโดยทีมหรือโดยซอฟต์แวร์จำลองธุรกิจบนฐานที่รวมการพัฒนาที่หลากหลาย แนวโน้ม และปัจจัยสิ่งแวดล้อม รวมทั้งการเมือง สังคม ธุรกิจ และการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่อาจเกิดขึ้น

2.การวางแผนสำหรับความได้เปรียบในการแข่งขัน (Planning for Competitive Advantage)
เป็นสิ่งสำคัญโดยเฉพาะในปัจจุบันสำหรับการแข่งขันและสิ่งแวดล้อมทาง เทคโนโลยีสารสนเทศที่ซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับการประเมินความเป็นไปได้ของผลประโยชน์และความเสี่ยงที่บริษัทต้องเผชิญโดยแบบจำลองเหล่านี้สามารถนำมาใช้ในกระบวนการวางแผนเชิงกลยุทธ์เพื่อช่วยให้เกิดความคิดสำหรับกลยุทธ์การใช้ IT

3. ใช้เครื่องมือคอมพิวเตอร์ช่วยในการวางแผน (Computer-Aided Planning Tools) ซอฟต์แวร์คอมพิวเตอร์ช่วยในการวางแผน มีคุณสมบัติคือสามารถสนับสนุนวิธีวางแผนอื่นๆ ที่นำมาใช้ เช่นกลยุทธ์ โครงสร้างข้อมูล และอื่นๆ ทั้งนี้เพื่อปรับปรุงความสัมพันธ์กระบวนการวางแผนในโครงสร้างการวางแผน

3.อาศัยแนวคิดบทบาทผู้นำเพื่อปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ใหม่ (Paradigm Shift)

Paradigm เป็นวิธีการหรือมุมมองต่อปรากฏการณ ์ที่แสดงความสัมพันธ์ ซึ่งนำไปสู่การวิจัยและการปฏิบัติ ช่วยให้เราเข้าใจปรากฏการณ์ ประเด็นปัญหา แนวทางแก้ไข และเกณฑ์ ในการพิสูจน์ข้อสันนิษฐาน ซึ่งกระบวนการ paradigm นั้นประกอบด้วย ทฤษฎีและวิธีการ

การเปลี่ยนกระบวนทัศน์ (Paradigm Shift) คือ การเปลี่ยนแปลงความรู้ วิธีคิดแบบใหม่ที่หักล้างและท้าทายกระบวนทัศน์เก่า จนกระทั่งกระบวนทัศน์เดิมไม่มีพลังในการอธิบายหรือแก้ปัญหาได้การเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์นั้น เหตุที่โลกเกิดการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา มนุษย์จึงจำเป็นจะต้องมีวิธีคิดแบบใหม่เพื่อก้าวให้ทัน โดยวิธีคิดแบบใหม่นี้ จำเป็นต้องทำความเข้าใจเรื่องรากฐานของการเรียนรู้ เพราะกระบวนการเรียนรู้ของมนุษย์ ทั้งหมดตั้งอยู่บนฐานขององค์ความรู้ที่เราเชื่อมั่นว่าเป็นความจริง เป็นองค์ความรู้ที่อธิบาย ได้ ตัวอย่างกระบวนทัศน์แห่งการสื่อสารที่เปลี่ยนจากโทรศัพท์มีสายไปเป็นกระบวนทัศน์โทรศัพท์ไร้สาย หรือการสื่อสารทางไปรษณีย์ไปเป็นโทรสารอิเลคโทรนิค (electronic Mail หรือ e-mail ) โดยจะเห็นว่าคนที่มองทะลุก่อนใครไปในอนาคต จึงจะเห็นโอกาส และจะประสบความสำเร็จก่อน

ฉะนั้นเมื่อกระบวนทัศน์เปลี่ยนทุกๆคนจะเริ่มต้นจากศูนย์พร้อม ๆ กันและสำหรับคนที่มองทะลุกรอบ โดยรู้ว่ากระบวนทัศน์กำลังจะเปลี่ยน และเตรียมตัวก่อน จึงมีโอกาสถึงเส้นชัยก่อน

บริบทโดยรวมแห่งแนวความคิดนี้สามารถแยกได้ป็นรูปธรรม 5 แนวคิดดังต่อไปนี้

1. ความคิดในมุมมองขององค์รวม (Holistic Thinking) และความคิดในเชิงบริบท (Context Thinking)

เป็นแนวความคิดเพื่อตอบโจทย์อย่างรอบคอบ หรือหาแนวความคิดให้ถ้วนถี่ เช่นการเดินหมากรุกแต่ละครั้ง ก็ต้องคิดไปถึงการเดินต่อไปของฝั่งตรงข้ามอีกหลายช๊อตว่าเขาจะเดินได้อย่าง ไรบ้าง และเขากำลังต้องการทำอะไร ขั้นตอนของการใช้ความคิดในมุมมองของ องค์รวม (Holistic Thinking) และความคิดในเชิงบริบท (Context Thinking) ในการวิเคราะห์การเดินหมากรุกโดยอ้างอิงทฤษฎีระบบดังนี้

1.1 รวบรวมปัญหา (identify problem) ว่าจะแก้ไขอะไร เพื่ออะไร ในกรณีนี้ปัญหาคือการเดินหมากรุกแต่ละครั้ง เราจะต้องคิดไปถึงการเดินต่อไปของฝั่งตรงข้ามอีกหลายช๊อต ว่าเขาจะเดินไปได้อย่างไรบ้าง และเขากำลังต้องการทำอะไร

1.2 จุดมุ่งหมาย (objective) กำหนดจุดหมายเพื่อใช้แก้ปัญหาที่จะทำให้เราเป็นผู้ชนะในเกมนี้

1.3 ศึกษาข้อจำกัดต่างๆ (constraints) พิจารณาขอบเขต เพื่อศึกษาข้อจำกัด ระบุหน้าที่ของส่วนต่างๆในระบบ ในที่นี้คือพิจารณาถึงกฎกติกาการเล่นหมากรุก ว่าหากทำอย่างนี้จะผิดกฎหรือไม่อย่างไร

1.4 ทางเลือก (alternative) ค้นหาและวิธีเดินหมาก ที่จะทำให้ได้เปรียบคู่แข่งขัน

1.5 การพิจารณาทางเลือกที่เหมาะสม (Selection) เลือกวิธีเดินหมากที่ดีที่สุดที่จะทำให้เราได้เปรียบคู่แข่งขัน

1.6 การทดลองปฏิบัติ (implementation) ทดลองทำก่อนปฎิบัติจริง

1.7 การประเมินผล (evaluation) ประเมินหาจุดดี จุดด้อย

1.8 การปรับปรุงแก้ไข (modification) ปรับปรุงส่วนที่บกพร่อง นำส่วนดีไปปฏิบัติต่อไป

2. การปรับเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์ (Paradigm Shift) และการคิดล่วงหน้า (Forward Thinking)

"องค์กรที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง ก็เปรียบเสมือนองค์กรที่กำลังจะตาย" คำกล่าวนี้แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงขององค์กรในเรื่องต่างๆ ย่อมเกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมอ ทั้งนี้เพื่อที่จะแก้ไขปัญหาต่างๆที่เกิด หรือป้องกันไม่ให้เกิดปัญหา หรือแม้แต่การเปลี่ยนแปลง เพื่อปรับปรุงให้ดียิ่งขึ้น การเปลี่ยนแปลงจำเป็นต้องมีผู้นำที่มีแนวคิด การปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ในเชิงกลยุทธ์ (Paradigm Shift) และการคิดล่วงหน้า (Forward Thinking) ว่าจะมีอะไรเปลี่ยนแปลง เพื่อที่จะเปลี่ยนแปลงปัจจุบันให้เหมาะกับอนาคต การมีวิสัยทัศน์ (Vision Shift) การดำเนินการจัดการ (management Shift) วางแผน กำหนดทิศทางขององค์กร (Direction Shift) เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่พึงประสงค์ จำเป็นต้องมีผู้นำที่มีศักยภาพทางด้านความคิดเชิงกลยุทธ์ เพื่อจัดทำให้องค์กรประสบความสำเร็จ เปลี่ยนแปลงองค์กรไปในทิศทางที่ถูกต้อง และ สร้างวัฒนธรรมองค์กรที่เหมาะกับอนาคต (Corporate Culture Shift) ไปพร้อมๆกัน

3. การมีวิสัยทัศน์ (Vision) และพันธกิจ (Mission)
ผู้นำแห่งองค์กรสมัยใหม่ (Modern Organization) ควรเน้นหนักทางด้านการกำหนด วิสัยทัศน์ (Vision) และ พันธกิจ (Mission) เนื่องจากมีผุ้บริหารน้อยคน ที่จะเข้าใจคำสองคำนี้ได้อย่างถ่องแท้ และ การกำหนดวิสัยทัศน์ขององค์กรที่มาจากผู้บริหารที่ไม่มีองค์ความคิด (Visionary Thinking) ก็จะกำหนดวิสัยทัศน์ที่ไม่ตรงกับความเป็นจริง ดังนั้น ผู้บริหารที่จะมีวิสัยทัศน์ และ สามารถกำหนดพันธกิจ ได้เหมาะสม จึงต้องมีความสามารถทางด้าน วิเคราะห์การเปลี่ยนแปลง ทั้ง สภาพแวดล้อมภายนอกที่มีผลต่อองค์กร เพื่อกำหนดวิสัยทัศน์ และสภาพแวดล้อมภายใน เพื่อกำหนดพันธกิจ ให้เหมาะสมเป็นไปตามแผนกลยุทธ์ที่กำหนดไว้

4. การมีความคิดในเชิงบูรณาการ (Innovative Thinking) และ ความคิดนอกกรอบ (Creative Thinking)
ผู้นำย่อมต้องใส่ใจและให้ ความสำคัญต่อ Strategic Innovation หรือ นวัตกรรมทางกลยุทธ์ เพราะ หลีกเลี่ยงไม่ได้กับการพัฒนาเพื่อให้องค์กรประสบความสำเร็จ ขณะเดียวกันหากผู้นำมีมุมมองในเชิงบูรณาการ และการคิดนอกกรอบ ก็จะส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่างๆ มากมาย เช่นองค์กรในอดีตที่รอดมาจนถึงปัจจุบัน ส่วนใหญ่จะให้ความสำคัญกับ คอมพิวเตอร์ในช่วง 10-15 ปีที่ผ่านมา แต่องค์กรที่ล้มหายตายจากไป กลับมีมุมว่าเป็นสิ่งฟุ่มเฟือย ทั้งนี้ การสร้างความคิดที่เรียกว่า Strategic Innovation Thinking จะเป็นการสร้างมุมมองในเรื่องต่างๆ ที่เกี่ยวกับ เทคนิคการพัฒนาเพื่อให้แตกต่าง (Creative Thinking & Innovation Thinking)

5. การวางแผนทางเลือก (Scenario Planning) และการบริหารความเสี่ยง (Risk Management)
จากภาวะเศรษฐกิจมีความ ผันผวน ธุรกิจต่างๆจึงต้องมีการปรับตัวเพื่อรองรับความผันผวนที่เกิดขึ้น ทั้งจากสังคม เศรษฐกิจ คู่แข่ง รวมทั้งความต้องการของลูกค้า การวางแผนขององค์กรต่างๆ จึงต้องพึ่งนักบริหารหรือผู้นำที่มีมุมมองแนวคิดในเชิงความเปลี่ยนแปลงใน อนาคต (Future Thinking) และ จัดทำแผนทางเลือก (Scenario Planning) ที่หลากหลายเพื่อมารองรับกับการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในเหตุการณ์ต่างๆ ที่กำลังจะเกิดขึ้น

4. แนวคิดการบริหารการเปลี่ยนแปลง (Change Management)

คือการเกิดสิ่งที่แตกต่างจากเดิม เป็นผลจากกระบวนการเปลี่ยนผ่านจนสิ่งเก่าไม่สามารถคงสภาพเดิมอยู่ได้ โดยสามารถแยกอธิบายเป็นหัวข้อดังนี้

1. การที่เราจำเป็นต้องจัดการกับความเปลี่ยนแปลง ด้วยเหตุผลเพราะ
1.1. เพื่อยังคงสร้างมูลค่าเพิ่มแบบเดิม หรือแบบใหม่ (Value Creation)
1.2. เพื่อความยั่งยืน (Sustainability)
1.3. เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการพึ่งพาตนเอง (Self Reliability)
1.4. เพื่อความสามารถในการอยู่รอด (Survivability)
1.5. เพื่อเพิ่มขีดความสามารถทางการแข่งขัน (Competitive Advantage)

2. การบริหารการเปลี่ยนแปลง เพราะ
2.1. การบริหารความเปลี่ยนแปลง มีหัวใจอยู่ที่ การเปลี่ยนผ่านจากสิ่งเก่าไปสู่สิ่งใหม่ และ
2.2. การเปลี่ยนผ่านให้สิ่งใหม่ เกิดการสานต่อ ปรับตัวจนบรรลุเป้าประสงค์
2.3. ผลสำเร็จของการบริหารความเปลี่ยนแปลง จึงอยู่ที่เมื่อดำเนินการแล้ว ต้องเพิ่มขีดความสามารถอย่างใด อย่างหนึ่งหรือทั้ง 5 ประการในข้อ 3

3. การเปลี่ยนแปลงจะเกิดขึ้นเมื่อ
3.1. มีการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างองค์กร
3.2. มีการเปลี่ยนแปลงของภารกิจ หรือบทบาทขององค์กร
3.3. การมีการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารระดับต่างๆขององค์กร
3.4. มีการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี

4. ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลง ได้แก่
4.1. กระทบต่อโครงสร้างองค์กร
4.2. กระทบต่อคนที่ทำงานภายในองค์กร
4.3. กระทบต่อกระบวนการทำงานภายในองค์กร
4.4. กระทบต่อวัฒนธรรมขององค์กร

5. บุคคลที่สำคัญต่อการเปลี่ยนแปลง
5.1. Change Sponsors หรือผู้อุปถัมภ์การเปลี่ยนแปลง หมายถึงผู้มีอำนาจในการอนุมัติให้มีการเปลี่ยนแปลงนี้ ซึ่งการเปลี่ยนแปลงจะเกิดขึ้นไม่ได้ ถ้าขาดการสนับสนุนจาก change Sponsor โดยบทบาทของ Change Sponsor ได้แก่
5.1.1. เข้าใจการเปลี่ยนแปลงที่ตนสนับสนุนว่ามีความสำคัญอย่างไร จะเปลี่ยนแปลงอะไรบ้าง และจะมีอะไรที่เปลี่ยนแปลงไปบ้าง
5.1.2. จัดการและจัดสรรเรื่องทรัพยากรที่จำเป็นต้องใช้ เช่น งบประมาณ บุคลากร
5.1.3. ทำงานร่วมกับคนที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการเปลี่ยนแปลง สื่อสารและช่วยแก้ปัญหาสำคัญที่เกิดขึ้น
5.1.4. เป็นประธานในการเปลี่ยนแปลง มีภาวะผู้นำสูง
5.2. Change Advocacy หรือผู้สนับสนุนการเปลี่ยนแปลง คือผู้ที่ให้การสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงอย่างเป็นรูปธรรมด้วยการสื่อสารความสำคัญและเนื้อหาการเปลี่ยนแปลงนั้นไปยังส่วนต่างๆขององค์กรเพื่อสร้างความเข้าใจอันดีที่จะช่วยเพิ่มแรงสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงรวมทั้งช่วยในการรับข้อมูลและข้อคิดเห็นจากผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลง และสื่อสารกลับไปให้ผู้ทำการเปลี่ยนแปลงทราบ คุณลักษณะของ Change Advocacy ได้แก่
5.2.1. เข้าใจการเปลี่ยนแปลงนั้น
5.2.2. เป็นผู้ที่คนในองค์กรรับฟัง น่าเชื่อถือ
5.2.3. มีความสามารถในการโน้มน้าวจิตใจคนฟัง
5.2.4. สามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้
5.2.5. Change Agent หมายถึงผู้ที่วางแผนและทำให้การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นอย่างเป็นผลเป็นผู้มีบทบาทดำเนินการต่างๆที่เป็นไปเพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงให้เป็นผลสำเร็จ โดยจะเห็นว่า Change Agent เป็นคนกลางที่ทำหน้าที่ในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงทั้งการวางแผน ปรับแผน และดำเนินการ Change Agent สำหรับการเปลี่ยนแปลงหนึ่งๆจะมีได้หลายคน โดยทำงานในลักษณะประสานกัน
5.3. Change Target หมายถึงผู้ที่ต้องถูกเปลี่ยนแปลงอะไรบางอย่างในการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ เช่นอาจต้องเปลี่ยนตำแหน่งงาน หน้าที่ความรับผิดชอบ เปลี่ยนกระบวนการในการทำงาน หรือเปลี่ยนทัศนคติในการทำงาน

6. บุคคลหนึ่งๆในองค์กร อาจมีสถานะได้หลายอย่างในการเปลี่ยนแปลง เช่นผู้นำองค์กร อาจจะเป็น Change Sponsor ในขณะเดียวกันก็อาจจะมาทำหน้าที่เป็น Change Advocacy หรือบางคนลงมาเป็น change Agent

7. การวางแผนการเปลี่ยนแปลง มีขั้นตอนดังนี้
7.1. การทำ SWOT Analysis และจัดทำแผนกลยุทธ์ ซึ่งเมื่อจัดทำแผนกลยุทธ์แล้ว จะทำให้ทราบว่ามีเรื่องที่จะต้องเปลี่ยนแปลงเพื่อให้บรรลุแผนกลยุทธ์ในประเด็นใดบ้าง
7.2. การดำเนินการตามกระบวนการการเปลี่ยนแปลงตามแผนกลยุทธ์ (Strategic Change Management Process)

Strategic Change Management Processประกอบด้วยขั้นตอนต่างๆ ดังนี้

1. การสร้างความตระหนักและการสร้างทีมที่มีพลังสำหรับการเปลี่ยนแปลง (Change Awareness and Energy) โดยทำการแต่งตั้งคณะกรรมการบริหารการเปลี่ยนแปลง ซึ่งจำนวนคณะกรรมการที่เหมาะสมไม่ควรเกิน 8 คน ซึ่งประกอบด้วยบุคลากรจากฝ่ายต่างๆขององค์กร ซึ่งควรเป็นระดับหัวหน้าฝ่ายหรือหัวหน้าแผนก และผู้บริหารระดับสูงสุดขององค์กรควรเป็น Change Sponsor ซึ่งต้องทราบบทบาทและหน้าที่ความรับผิดชอบของ Change Sponsor และเห็นด้วยในการปรับเปลี่ยนให้เป็นตามเป้าประสงค์ของการเปลี่ยนแปลง

2. การบ่งชี้วัฒนธรรมองค์กรและสถานะปัจจุบันหรือความพร้อมของการเปลี่ยนแปลง (Identify organizational Culture and Change readiness )

2.1. วัฒนธรรมองค์กรคือ ทัศนคติ ความเชื่อ คุณค่า หรือพฤติกรรมที่บุคลากรในองค์กรมีเหมือนๆกัน และวัฒนธรรมองค์กรหนึ่งจะเป็นเอกลักษณ์ขององค์กรที่แตกต่างจากองค์กรอื่น ถ้าวัฒนธรรมองค์กรมองเรื่องการเปลี่ยนแปลงเป็นเรื่องน่ากลัวที่ควรหลีกเลี่ยง การตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงขององค์กรจะออกมาในรูปของการต่อต้าน และถ้าเจ้าหน้าที่ในองค์กรเชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงจะเกิดขึ้นอย่างมากมายและรุนแรงจากเบื้องบนแล้ว ความร่วมมือต่อการเปลี่ยนแปลงจะน้อย แต่ถ้าเจ้าหน้าที่ในองค์กรเชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงเป็นสิ่งที่มีค่า และเป็นความหวังให้ไปสู่สิ่งที่ดีกว่า และเป็นเรื่องที่ทุกคนจะต้องเปลี่ยนแปลงเพื่อการเติบโตและการพัฒนาขององค์กรแล้ว ความร่วมมือต่อการเปลี่ยนแปลงจะสูง และมีโอกาสที่จะบรรลุเป้าหมายของการเปลี่ยนแปลง
2.2. การจัดทำวัฒนธรรมองค์กร ต้องตอบคำถามให้ได้ว่า วัฒนธรรมขององค์กรได้แก่อะไรบ้าง วัฒนธรรมองค์กรในอุดมคติขององค์กรคืออะไร วัฒนธรรมองค์กรที่จะนำไปสู่ความไม่มีประสิทธิผล (Unproductive organization Culture) ได้แก่อะไร และทำการประเมินความพร้อมต่อการเปลี่ยนแปลง (Change Readiness)

3. การจัดทำวิสัยทัศน์ของการเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์ (Create the Strategic Change Vision) ส่วนนี้เป็นส่วนที่ต้องใช้ความคิดสร้างสรรค์ที่สุดในการจัดทำ กระบวนการการบริหารการเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์ ซึ่งคณะกรรมการบริหารการเปลี่ยนแปลงต้องทำการจัดทำวิสัยทัศน์ของการเปลี่ยนแปลงว่า หน้าตาของการเปลี่ยนแปลงในอนาคตจะเป็นเช่นไร กระบวนการของการเปลี่ยนแปลงทั้งหมดที่จะดำเนินการให้เกิดความสำเร็จเป็นเช่นไร วัฒนธรรมองค์กรที่ควรเป็น มีดังต่อไปนี้

3.1. การตั้งคำถามที่เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงได้แก่
3.1.1. ความต้องการของลูกค้าคืออะไร ประเด็นอะไรที่เปลี่ยนแปลงเพื่อจะสนองความต้องการของลูกค้าให้ มากขึ้น และมีอะไรที่จะเป็นโอกาส
3.1.2. สถานะที่เป็นจริงขององค์กรในปัจจุบันเป็นเช่นไร อะไรคือวิวัฒนาการที่เป็นพลวัตรขององค์กรที่จะนำไปใช้พัฒนาการบริหารการเปลี่ยนแปลง
3.1.3. สมรรถนะขององค์กรหรือตำแหน่งของสินค้าหรือบริหาร หรือขององค์กร (Position) ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาการบริหารการเปลี่ยนแปลงคืออะไร
3.1.4. อะไรคือสิ่งที่เราอยากจะรู้ที่เรายังไม่รู้
3.1.5. ทิศทางขององค์กร และสิ่งที่องค์การต้องการจะเป็นในอีก 5 ปีข้างหน้า
3.1.6. องค์กรมีวิธีการอย่างไรที่จะธำรงรักษาสิ่งที่องค์กรทำได้ดี และวิธีการที่จะปรับปรุงให้ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง
3.2. กำหนดวิสัยทัศน์ของการเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์ (Create the strategic Change Vision)
3.2.1. คณะกรรมการบริหารการเปลี่ยนแปลง พัฒนาวิสัยทัศน์การเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์โดยอาศัยคำตอบจากชุดคำถามดังกล่าวข้างต้น เพื่อที่จะเปลี่ยนแปลงจากปัจจุบันไปสู่สิ่งที่คาดหวังไว้ในอนาคต โดยกำหนดกระบวนการที่สำคัญที่จะทำการเปลี่ยนแปลง
3.2.2. เมื่อกรรมการบริหารการเปลี่ยนแปลงได้กำหนดวิสัยเสร็จแล้ว ทำการแลกเปลี่ยนวิสัยทัศน์การเปลี่ยนแปลงให้กับทีมอื่นๆ เพื่อให้ช่วยกันทำการปรับปรุงวิสัยทัศน์ดังกล่าว ซึ่งจะมีการทบทวนถึงโอกาส (Opportunity) ที่สำคัญที่ได้กำหนดขึ้น เพื่อหาประเด็นหลักที่จะเปลี่ยนแปลง

4. พัฒนากลยุทธ์การเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์ (Develop the Change Strategy) กลยุทธ์ของการเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์ จะเป็นการปิดช่องว่าง (Gap) ระหว่างสภาวะปัจจุบันกับภาพในอนาคตที่ต้องการปรับเปลี่ยน (Ideal Future) ที่ได้กำหนดจากวิสัยทัศน์การเปลี่ยนแปลง กลยุทธ์ของการเปลี่ยนแปลงคือการแปลงวิสัยทัศน์การเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์ไปสู่การปฏิบัติ โดยแผนกลยุทธ์การเปลี่ยนแปลงคือแผนที่เข้าใจและได้รับการยอมรับจากเจ้าหน้าที่ โดยเป็นการบรรยายเกี่ยวกับสินค้าหรือบริการที่จะจัดให้เพื่อสนองความต้องการของลูกค้า โดยคณะกรรมการบริหารการเปลี่ยนแปลงทำการทบทวนความแตกต่างระหว่างสภาวะปัจจุบันและภาพในอนาคตที่ได้กำหนดไว้ในวิสัยทัศน์การเปลี่ยนแปลง โดยทำการกำหนดวิธีการที่จะปิดช่องว่างระหว่างสถานะปัจจุบันและภาพอนาคต โดยเครื่องมือที่ใช้ได้ผลคือการทำ Brain Storming

4.1. การวิเคราะห์ความเสี่ยง (Analyze the risk) ความเสี่ยงที่จะทำให้กลยุทธ์การเปลี่ยนแปลงไม่บรรลุวัตถุประสงค์ ซึ่งต้องทำแผนที่ตอบสนองต่อความเสี่ยงที่ได้กำหนดไว้ด้วย
4.2. ทำการลากเส้นปัจจัยต่างๆที่ได้กำหนดขึ้นไปสู่ตรงกลางของหน้ากระดาษ โดยถ้ามีผลน้อยจะแทนด้วยเส้นบาง และถ้ามีผลมากจะแทนด้วยเส้นที่หนากว่า
4.3. โต้เถียงกันจนได้ข้อสรูปว่าจะเพิ่มแรงที่จะช่วยให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างไร และจะลดแรงต้านไม่ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงได้อย่างไร และส่วนนี้จะเป็นส่วนหนึ่งของการจัดทำแผนการเปลี่ยนแปลงในขั้นตอนที่ 6 4.4. ทำการวิเคราะห์ Cost Benefit โดย
4.4.1 ทำการวิเคราะห์ Cost Benefit ของแต่ละกลยุทธ์ของการเปลี่ยนแปลง
4.4.2 วิเคราะห์แต่ละกลยุทธ์การเปลี่ยนแปลง โดยทำการวิเคราะห์หาต้นทุน (Cost) และวิเคราะห์หาประโยชน์ (Benefit)
4.5. ลำดับความสำคัญแต่ละกลยุทธ์การเปลี่ยนแปลงเพื่อกำหนดว่าการเปลี่ยนแปลงใดเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ต้องเร่งเปลี่ยนแปลง และกลยุทธ์ใดที่สามารถรอได้
4.6. กำหนดว่ากลยุทธ์การเปลี่ยนแปลงใดเป็นการเปลี่ยนแปลงในระยะสั้นและระยะยาว โดยถือว่าการเปลี่ยนแปลงที่มีระยะเวลาในการดำเนินการ 1-2 ปี ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงในระยะยาว และถ้าระยะเวลาในการดำเนินการ 6 เดือน ถึง 1 ปี ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์ระยะสั้น

5. การกำหนดแผนปฏิบัติการเพื่อการเปลี่ยนแปลง (Create the Change plan) โดยแผนปฏิบัติเพื่อการเปลี่ยนแปลงประกอบด้วย

5.1. การกำหนดวัตถุประสงค์
5.2. รายละเอียดของการเปลี่ยนแปลงเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่ได้กำหนดขึ้น
5.3. การวัดผลปฏิบัติการ (Performance measure)

6. กำหนดค่านิยมและหลักปฏิบัติ (Establish values and principles) เป็นการนำแผนปฏิบัติสำหรับการเปลี่ยนแปลงจะเกิดความสำเร็จเมื่อนำไปสู่การปฏิบัติโดยอาศัย

6.1. การมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนในองค์กร
6.2. กำหนดพฤติกรรมที่จำเป็นสำหรับการเปลี่ยนแปลงและกระบวนการในการวัดผล
6.3. ค่านิยมและหลักปฏิบัติ

สรุป Change Management โดยจำแนกเป็นหัวข้อได้ดังนี้

1. การที่ผู้นำคือบุคคลที่เหนี่ยวนำให้ผู้อื่นปฏิบัติตามโดยใช้อำนาจและอิทธิพล (Power & Influence)จึงมีความเชื่อกันว่า การบริหารความเปลี่ยนแปลงต้องการผู้นำ ด้วยเหตุผดังนี้
1.1. บอกทิศทาง (Pathfinder) ด้วยวิสัยทัศน์และการยืนยันในลำดับความสำคัญ
1.2. หลอมรวมพลัง (Integration) ด้วยการผสานพลังผนึกและผลักดันการทำงานแบบคู่ขนานที่สอดรับกัน
1.3. เป็นแบบอย่าง (Role Model) ด้วยการสร้างความไว้วางใจและอยู่เหนืออารมณ์
1.4. เป็นกระบอกเสียง (Speaker) ด้วยการสื่อสารและสร้างขวัญกำลังใจในการหยัดยืน

ผู้นำคือบุคคลที่มีคุณลักษณะในการเหนี่ยวนำผู้อื่นให้ปฎิบัติตาม
โดยการใช้อำนาจและอิทธิพล (Power&Influence)

คลิ้กที่ภาพเพื่อขยาย

2. Immutable Law of Change Management via leader
2.1. ส่วนที่ 1 เปลี่ยนให้ถูกเรื่อง
2.1.1. ค้นหาพลังคานงัดจากพลังขับเคลื่อน
2.1.2. ค้นหาจุดกระเพื่อม
2.2. เปลี่ยนให้ถูกวิธี
2.2.1. วางตำแหน่งที่จะเปลี่ยนในจิตใจคน
2.2.2. กำหนดกลยุทธ์และยุทธศาสตร์
2.2.3. สร้างหลักประกัน

3. แนวโน้มของการเปลี่ยนแปลงในการวางแผนกลยุทธ์

แนวโน้มของการเปลี่ยนแปลง (Trend of Changes)

3.1. จาก Linear เป็น Scenarioนั่นคือต้องกำหนดภาพอนาคตที่ควรเป็นเพื่อให้องค์ประสบผลสำเร็จ หรืออยู่รอดคืออะไร แล้วบริหารการเปลี่ยนแปลงเพื่อให้ก้าวพ้นจุดเดิมเพื่อไปสู่จุดใหม่
3.2. จาก Effectiveness ไปสู่การเปลี่ยนแปลง เดิมการวางแผนกลยุทธ์มักจะวางแผนเพื่อให้เกิดประสิทธิผล (Effectiveness) ตามวัตถุประสงค์เชิงกลยุทธ์ ซึ่งยังไม่พอต้องวางแผนเพื่อจะเปลี่ยนแปลงไปสู่ Scenario
3.3. จาก Cluster คือจำกัดการดำเนินการเฉพาะในกลุ่มหรือ cluster ที่ตนอยู่ มาเป็นการมอง Across Sectors เป็นการมองกว้างอย่างรอบด้าน และเชื่อมโยง
3.4. จาก การบรรลุ Target ธรรมดา ไปสู่ การ Benchmarking ซึ่งก็คือการตั้งเป้าหมายที่ท้าทาย โดยเทียบกับองค์กรที่มีผลการปฏิบัติการเป็นเลิศในอุตสาหกรรมเดียวกัน
3.5. จากการวัดโดยใช้ข้อมูลในอดีต (Historic Metric) มาเป็นการวัดโดยใช้ข้อมูลที่สะท้อนผลของการมองไปข้างหน้า (Forward – Looking metric)

4. การบริหารการเปลี่ยนแปลงคือ การขับเคลื่อนองค์กรในระยะเปลี่ยนผ่าน ไปสู่ขีดความสามารถที่จำเป็นต่อการรับมือกับสถานการณ์และสภาพการณ์ที่แตกต่างจากอดีต

ธรรมชาติของปฎิสัมพันธ์ระหว่างพลังที่เกี่ยวข้องกับความเปลี่ยนแปลง

5. Change Lever and Change Driver
5.1. Change Lever คือจุดสำคัญที่หากมีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้น ณ จุดนี้แล้ว จะก่อให้เกิดแรงกระเพื่อม (Ripple Effect) ไปสู่การเปลี่ยนแปลงในส่วนอื่นๆด้วย
5.2. Change Driver คือมาตรการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง ที่หากได้รับความเห็นชอบและปฏิบัติตามนี้แล้วจะส่งผลให้ Change Lever เกิดการเปลี่ยนแปลง

Change Management Roadmap

จากแนวคิดการพัฒนาองค์กรเพื่อความอยู่รอดภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ทุกๆ แนวคิดข้างต้น จะเห็นว่าต่างก็มีองค์ประกอบร่วมเดียวกันคือเพื่อต้องการเน้นเรื่องความยืดหยุ่น(Emphasis on flexibility) เพื่อรองรับการปรับตัวในสภาวะที่แต่ละองค์กรต้องเผชิญต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว (Fast-paced change) อันเนื่องมาจากภาวะที่ไม่แน่นอนทั้งภายในและภายนอกองค์กรโดยแต่ละองค์กรไม่สามารถคาดการณ์ล่วงหน้าได้นั่นเอง.

ฺัฺBy Phatrsamon Rattanangkun